Tại sao mọi người lại chọn "Lợi nhuận không đối xứng"
Hai tuần trước, tôi có nói với các bạn rằng "thị trường dự đoán" đang là trào lưu cực thịnh tại Mỹ. Lúc đó tôi chưa có con số thống kê cụ thể, nhưng giờ thì có rồi.
Tại sao mọi người lại chọn “Lợi nhuận không đối xứng”
Ảnh bìa
Dự án nghệ thuật hợp tác Trung - Pháp mang tên “Thử thách lần thứ 841”. Người qua đường được mời vào một cabin kính bên bờ sông Hoàng Phố để chơi một bản piano của nhà soạn nhạc người Pháp. (via)
Tại sao mọi người lại chọn “Lợi nhuận không đối xứng”
Hai tuần trước, tôi có nói với các bạn rằng “thị trường dự đoán” đang là trào lưu cực thịnh tại Mỹ. Lúc đó tôi chưa có con số thống kê cụ thể, nhưng giờ thì có rồi.
Tháng 11 năm 2025, hai thị trường dự đoán lớn nhất nước Mỹ là Polymarket và Kalshi đã đạt tổng khối lượng giao dịch hơn 10 tỷ USD.
Nhìn con số này có lẽ bạn chưa thấy “thấm”. Để so sánh, tổng doanh thu xổ số thể thao toàn quốc của Mỹ năm 2024 là 13,7 tỷ USD.
Điều này có nghĩa là khối lượng giao dịch một tháng của thị trường dự đoán đã gần bằng doanh thu cả năm của xổ số thể thao. Đáng nói ở chỗ, cả hai trang web này đều chưa tồn tại cách đây 6 năm.
Với tốc độ tăng trưởng đáng kinh hoàng như vậy, không ngạc nhiên khi các tập đoàn lớn ở Mỹ hiện đang tìm cách nhảy vào thị trường này để chia phần.
Thực tế, thị trường dự đoán chính là một dạng xổ số trực tuyến biến tướng. Sự bùng nổ của nó chỉ chứng minh một điều: nước Mỹ đang lên cơn sốt “xổ số” điên cuồng.
Tuần này, tôi đọc được một bài viết (ảnh trên) của một nhà đầu tư mạo hiểm phân tích hiện tượng này. Tôi muốn chia sẻ quan điểm của ông ấy. Ông cho rằng nguyên nhân gốc rễ khiến thị trường dự đoán bùng nổ là tâm lý lo âu và tuyệt vọng của xã hội.
(1) Cơ chế chuyển giao tài sản đã hỏng. Việc làm giàu thông qua công việc bình thường ngày càng trở nên bất khả thi. Tốc độ tăng lương chậm hơn tốc độ tăng chi phí sinh hoạt, và nợ cá nhân thì ngày một nhiều lên.
Mặc dù giá tài sản như cổ phiếu, vàng, bất động sản vẫn tăng, nhưng điều đó chỉ mang lại lợi ích cho những người vốn đã sở hữu tài sản. Đối với những người nghèo không có gì trong tay, họ chỉ càng trở nên nghèo hơn.
(2) Mô hình cuộc đời truyền thống cũng không còn hiệu quả. Trước đây, công thức là tìm một công ty lớn, đi làm đúng giờ, nỗ lực hết mình, trung thành tuyệt đối và sau nhiều năm bạn sẽ nhận được phần thưởng. Bạn sẽ có các khoản thưởng của công ty và lương hưu khi về già.
Mô hình này bây giờ không còn chạy được nữa. Hoạt động của các công ty mang tính ngắn hạn hơn. Không có nhiều công ty tồn tại được 20 năm, chứ đừng nói đến vị trí công việc của bạn. Một khi mất việc, việc tìm lại việc làm là cực kỳ khó khăn, và kinh nghiệm trước đây rất có thể chẳng giúp ích được gì nhiều.
(3) Sự xuất hiện của AI càng làm trầm trọng thêm hai tình trạng trên. AI khiến mọi thứ tăng tốc và nén chặt thời gian lại. Trước đây bạn có 5 năm để phấn đấu, thì AI khiến bạn cảm thấy phải có kết quả ngay trong vòng một năm, nếu không sẽ quá muộn.
(4) Mạng xã hội khiến con người không bao giờ hài lòng với hiện tại.
Trước đây, nhóm tham chiếu của bạn chỉ là những người xung quanh. Bây giờ, nhóm tham chiếu là cả thế giới. Hàng ngày bạn chỉ thấy những người thu nhập cao, kiếm tiền dễ dàng, sống xa hoa. Điều đó luôn khiến bạn cảm thấy cuộc sống của mình chưa đủ tốt, bất kể bạn đã đạt được thành tựu gì.
(5) Kết quả là ngày càng nhiều người mất kiên nhẫn. Họ không còn tin vào sự đầu tư dài hạn, không còn mơ mộng rằng sự tích lũy lao động bền bỉ sẽ dẫn đến một cuộc đời viên mãn. Xã hội cũng không còn trọng thưởng cho sự kiên trì.
Tại sao phải khổ sở phấn đấu 20 năm để giành lấy một cơ hội thăng tiến có thể chẳng còn tồn tại sau 10 năm nữa? Thứ tôi cần là một con đường tắt để thoát khỏi sự bế tắc của cuộc sống thường nhật, và càng nhanh càng tốt.
(6) Trong tâm thế đó, khẩu vị rủi ro của con người đã thay đổi. Để nhanh chóng thoát khỏi nghịch cảnh, việc đặt cược vào những lựa chọn có rủi ro lớn hơn đã trở thành một lựa chọn hợp lý.
Thậm chí chỉ có 5% hy vọng vẫn hấp dẫn hơn 100% dậm chân tại chỗ. Đó là lý do tại sao xổ số lại bán chạy hơn ở những cộng đồng nghèo khó.
Trong kinh tế học, điều này được gọi là “lợi nhuận không đối xứng” (asymmetric returns), tức là rủi ro và lợi nhuận không cân xứng với nhau. Khả năng thất bại là rất lớn nhưng bạn chỉ mất một khoản tiền nhỏ, khả năng thành công là cực thấp nhưng một khi thành công, bạn sẽ thu được lợi nhuận khổng lồ. Nói đơn giản là “lỗ ít lãi nhiều”.
Việc theo đuổi lợi nhuận không đối xứng đã trở thành một tâm lý phổ biến. Nó đã thúc đẩy cơn sốt tiền điện tử và NFT vài năm trước, và giờ đây là thị trường dự đoán.
Có thể chắc chắn rằng, bất cứ thứ gì có thể tạo ra “lợi nhuận không đối xứng” đều sẽ nhanh chóng trở thành tâm điểm trong tương lai.
Phương án đơn giản cho người mới bắt đầu dùng Claude Code
Về công cụ lập trình AI, tôi đang sử dụng Claude Code. Tôi đã từng giới thiệu rồi, nó rất mạnh và hữu dụng.
Tôi vẫn giữ quan điểm đó, nhưng phải nói rằng Claude Code không dành cho tất cả mọi người vì nó có rào cản sử dụng nhất định.
Nó yêu cầu người dùng phải quen thuộc với dòng lệnh (CLI), và việc cài đặt trên Windows không mấy thuận tiện, cần phải bật subsystem Linux (WSL). Ngoài ra, nếu bạn đang ở ngoài mà không có máy tính cá nhân và muốn dùng tạm thời cũng rất phiền phức.
Dịp Tết vừa rồi, tôi có nghe nói ở Quảng Đông có người đã làm “Client Claude Code trên đám mây”, giải quyết được những điểm yếu này, nên tôi thấy rất thú vị.
Đội ngũ của họ tên là 302.AI, tôi đã từng tiếp xúc trước đây. Họ làm dịch vụ đám mây nhiều năm rồi, hiện tại đang tập trung vào việc kết nối các mô hình AI. Bạn có thể lên trang chủ của họ xem thử, API của họ có thể kết nối với hầu hết các mô hình phổ biến, số lượng lên tới hàng trăm.
Họ cũng cảm thấy những bất tiện của Claude Code giống như tôi, nên đã nảy ra ý định phát triển một client cho nó, đóng gói mọi sự phức tạp để cung cấp trải nghiệm lập trình AI tốt nhất.
(1) Ứng dụng desktop đa nền tảng. Họ cung cấp trình cài đặt cho Win/Mac/Linux, cho phép bạn sử dụng Claude Code trên đám mây thông qua một cửa sổ ứng dụng.
(2) Sandbox đám mây không cần cấu hình. Claude Code trên đám mây được cài sẵn trong một sandbox, tích hợp đầy đủ Node.js, Python, Git, CMake, build-essential và các công cụ phát triển khác. Bạn không cần cấu hình môi trường cục bộ, cứ mở ra là dùng.
Đồng thời, sandbox cũng đảm bảo an toàn vì nó cách ly hoàn toàn với máy tính cá nhân, AI sẽ không lỡ tay xóa mất tệp tin của bạn.
(3) Giao diện hội thoại. Đối với những người không quen dùng dòng lệnh, họ cung cấp giao diện tương tác dạng Chat (Chat UI), giúp bạn hoàn thành việc lập trình thông qua việc trò chuyện.
(4) Thay đổi mô hình tùy ý. Để thay đổi mô hình nền tảng trong Claude Code, bạn thường phải cấu hình biến môi trường, nhưng với client của họ thì không cần phức tạp vậy, chỉ cần chọn bằng chuột là xong.
Bạn có thể dùng trực tiếp API của họ hoặc cấu hình API Key của riêng mình.
(5) Triển khai chỉ với một cú nhấp chuột. Họ còn cung cấp tính năng triển khai (deployment), kết quả do AI tạo ra có thể xuất bản lên internet ngay lập tức để truy cập trực tiếp, không cần mua server hay cấu hình tên miền.
Có thể nói phương án này nhắm thẳng vào mọi điểm yếu của Claude Code, mục tiêu là tạo ra công cụ Vibe Coding dễ tiếp cận nhất cho người mới.
Các bạn quan tâm có thể vào studio.302.ai để tải về trải nghiệm. (Lưu ý: bạn cần đăng ký hoặc đăng nhập tài khoản 302.AI trước khi sử dụng).
Tin tức công nghệ
Trước khi sáng lập Apple, Steve Jobs từng có một thời gian ngắn làm lập trình viên. Năm 1975, khi mới 20 tuổi và vừa bỏ học đại học, ông đã vào làm việc tại công ty Atari để viết trò chơi điện tử.
Người ta vẫn luôn thắc mắc trình độ lập trình của ông đến đâu, và giờ đây mọi thứ đã được hé lộ.
Tuần này, một số tài liệu cá nhân của Jobs được đem ra đấu giá, trong đó có chương trình ông viết năm xưa với những dòng chú thích viết tay trên giấy in.
Có người đã khôi phục lại chương trình này và chạy nó trên máy ảo, cuối cùng chúng ta cũng được chiêm ngưỡng tác phẩm phần mềm của Jobs.
Chương trình có tên là AstroChart, liên quan đến các chòm sao. Người dùng cung cấp thời gian và địa điểm sinh, nó sẽ hiển thị vị trí của các thiên thể chính trong hệ mặt trời.
Nhìn vào code, trình độ lập trình của Jobs khá ổn. Ông đã sử dụng các hàm lượng giác để tính toán vị trí hành tinh và tìm cách vượt qua giới hạn phần cứng thời đó vốn không có số thực dấu phẩy động độ chính xác kép (double-precision floating-point) bằng cách thay thế bằng phép chia số nguyên.
Australia đã đóng con tàu điện lớn nhất thế giới với chiều dài 130 mét và khối pin nặng tới 250 tấn.
Con tàu này sẽ được dùng làm phà chạy giữa Argentina và Uruguay, có thể chở tới 2.100 hành khách và 225 ô tô.
Đây không chỉ là con tàu điện lớn nhất lịch sử mà có lẽ còn là thiết bị điện lớn nhất từng được chế tạo, có thể mang theo hơn 40.000 kWh điện trong một lần sạc.
Vào ngày cuối cùng của năm 2025, Saudi Arabia đã khai trương một công viên giải trí cách thủ đô Riyadh 40 phút lái xe.
Công viên này có 27 trò chơi, trong đó có nhiều cái đạt kỷ lục thế giới, bao gồm cả tàu lượn siêu tốc cao nhất hiện nay.
Con tàu lượn này cao tới 195 mét, tương đương tòa nhà 60 tầng, cao hơn kỷ lục cũ 55 mét.
Tổng chiều dài đường ray là 4,2 km, tốc độ tối đa có thể đạt tới 240 km/h, toàn bộ hành trình chỉ mất hơn 3 phút.
Trên mạng có rất nhiều video về trò chơi này. Chưa nói đến việc ngồi trên xe, chỉ cần xem video thôi cũng thấy thót tim rồi.
Bài viết
- Nhìn lại các mô hình lớn năm 2025 (Tiếng Anh)
Bản tổng kết năm về AI của Simon Willison. Hầu hết các sự kiện lớn trong năm qua đều được nhắc đến với những nhận định và đánh giá rất sắc sảo. Rất đáng đọc.
- Tiến trình 5nm của Huawei ra sao? (Tiếng Anh)
Đây là bài phân tích của một trang tin công nghệ Mỹ về chip Kirin 9030 của Huawei (trang bị trên dòng điện thoại Mate 80 mới nhất).
Bài báo cho rằng con chip này có bước tiến so với tiến trình 7nm trước đó và là chip tiên tiến nhất do Trung Quốc đại lục sản xuất, nhưng dựa trên các điểm số benchmark thì nó vẫn chưa đạt tới trình độ 5nm của TSMC.
- Opus 4.5 sẽ thay đổi mọi thứ (Tiếng Anh)
Tác giả vốn không tin AI sẽ thay thế lập trình viên cho đến khi gặp mô hình Opus 4.5 của Anthropic. Bài viết chia sẻ trải nghiệm lập trình của ông trong 4 dự án, và giờ đây ông tin chắc rằng lập trình viên sẽ bị thay thế.
- Nhắc lại về cơ chế HTTP caching (Tiếng Anh)
Một bài giới thiệu tổng quan về cơ chế cache của HTTP, hệ thống hóa logic xử lý cache của trình duyệt.
- Giới thiệu chế độ trình duyệt của Vitest (Tiếng Anh)
Framework testing Vitest 4.0 đã giới thiệu chế độ trình duyệt (browser mode), cho phép tự động hóa trình duyệt tương tự như Playwright để thực hiện UI testing. Bài viết này là một giới thiệu ngắn gọn.
- Cách tăng tốc độ đọc ghi mảng trong JS (Tiếng Anh)
Một bài hướng dẫn JS cấp độ trung cấp, giới thiệu cách tăng tốc độ đọc ghi mảng bằng cách cấp phát bộ nhớ liên tục cho mảng trong JS.
Công cụ
Một công cụ dòng lệnh giúp truy vấn dữ liệu vận hành của các nền tảng đám mây như Alibaba Cloud/Tencent Cloud ngay trên terminal cục bộ, đồng thời hỗ trợ bot DingTalk, Lark, WeChat Work để truy vấn bằng ngôn ngữ tự nhiên.
Hệ thống quản lý các tác vụ định kỳ (cron job) trên server gọn nhẹ, phù hợp cho các server cấu hình thấp.
Một trình phát video trên web có thể phát được cả video cục bộ lẫn video từ các ổ đĩa đám mây.
Công cụ dòng lệnh tạo dữ liệu thống kê cho kho lưu trữ Git.
Một kho lưu trữ ảnh phong cách tối giản, có thể tự dựng trên NAS của riêng bạn và cung cấp API linh hoạt.
Công cụ mã nguồn mở nhỏ gọn cho macOS để thống kê hành vi gõ phím.
Công cụ này có thể biên dịch script Python thành các module nhị phân để ẩn mã nguồn.
Một extension cho Chrome DevTools dùng để debug các kết nối streaming của Server-Sent Events (SSE) và Fetch.
Một client giao diện đồ họa cho Redis, ứng dụng desktop đa nền tảng không dùng Electron mà dùng Rust + GPUI để đạt hiệu năng tốt hơn.
Trang web này giúp thêm giao thức WebDAV vào Quark Cloud Drive, từ đó bạn có thể dùng các trình phát video hỗ trợ WebDAV để xem video trực tiếp từ Quark.
Plugin mã nguồn mở cho Chrome tự động bắt các request Fetch và XHR, hỗ trợ sửa các trường Cookie, Origin, Referer để thuận tiện cho việc debug.
Bộ công cụ PDF mã nguồn mở chạy hoàn toàn trên trình duyệt, hiện đã có hơn 80 công cụ.
Liên quan đến AI
Ứng dụng Android mã nguồn mở của Zhipu AI, cho phép dùng ngôn ngữ tự nhiên để AI điều khiển điện thoại, tự động hóa các thao tác mà không cần máy tính.
Một trung tâm dữ liệu y tế cá nhân dựa trên Claude Code, định nghĩa một bộ lệnh và kỹ năng riêng để AI phân tích dữ liệu y tế (báo cáo khám bệnh, phim chụp, đơn thuốc, tóm tắt bệnh án).
Trang web xóa watermark trên ảnh bằng AI miễn phí, nhưng nó chỉ xóa được watermark thị giác, watermark kỹ thuật số ẩn bên trong vẫn còn đó.
Ứng dụng AI mã nguồn mở dùng ngôn ngữ tự nhiên để điều khiển các công cụ vẽ tích hợp như mermaid, echarts, mindmap, Draw.io để tạo biểu đồ.
Tài nguyên
Trang web này thu thập ảnh chụp màn hình trang chủ của 1 triệu trang web phổ biến và trình bày chúng trên cùng một trang, bạn có thể phóng to để xem.
Hàng loạt trò chơi kinh điển từ các máy game cũ, có thể chơi trực tuyến miễn phí thông qua giả lập.
Hình ảnh
CEO mới của Mozilla tuyên bố hướng đi của công ty là trình duyệt AI.
Điều này khiến cộng đồng Mozilla lo ngại vì chẳng ai sử dụng nó vì mục đích AI cả. Một người dùng đã vẽ bức hình dưới đây.
Linh vật của Mozilla là một chú cáo nhỏ đang cầm cưa tự cưa đứt cành cây mình đang ngồi, bên cạnh là một chú chim đưa cho nó một chiếc cưa điện sắc bén hơn có chữ “AI”.
Bức ảnh ám chỉ Mozilla đang tự tìm đường chết, và việc dồn toàn lực vào AI chỉ khiến cái chết đến nhanh hơn.
Trích dẫn
Tôi là một lập trình viên cho một ứng dụng giao đồ ăn lớn, bị ràng buộc bởi một thỏa thuận bảo mật nghiêm ngặt. Nhưng tôi không quan tâm nữa, tôi đã nộp đơn xin nghỉ việc vào hôm qua.
Nói thật, tôi hy vọng công ty kiện tôi, vì như thế mọi chuyện sẽ được phanh phui.
Tôi đã làm việc kiểu đối phó khoảng 8 tháng nay, chỉ đứng nhìn code được đẩy lên môi trường production. Nghĩ đến việc mình là một phần của bộ máy này khiến tôi không tài nào ngủ được.
Mọi người luôn nghi ngờ thuật toán gây bất lợi cho người dùng, nhưng thực tế còn tệ hơn thế. Là một kỹ sư backend, tôi tham gia các buổi họp sản phẩm hàng tuần nơi các Product Manager (PM) thảo luận cách vắt kiệt thêm 0,4% lợi nhuận, họ coi người dùng như tài nguyên để khai thác.
Công ty có dịch vụ “Giao hàng ưu tiên”, bạn trả thêm 2,99 USD để nhận đồ ăn nhanh hơn. Đó hoàn toàn là một trò lừa bịp. Chúng tôi không hề tăng tốc độ giao hàng mà chỉ đơn giản là cố tình trì hoãn các đơn hàng thường từ 5 đến 10 phút để bạn có cảm giác đơn hàng ưu tiên nhanh hơn. Chúng tôi thu về hàng triệu USD lợi nhuận thuần chỉ bằng cách làm cho dịch vụ tiêu chuẩn tệ đi chứ không phải cải thiện dịch vụ.
Thứ khiến tôi kinh tởm nhất là “Điểm số tuyệt vọng”, một chỉ số ẩn dành cho shipper dựa trên hành vi để đánh giá xem họ đang khao khát kiếm tiền đến mức nào.
Nếu một shipper đăng nhập hệ thống lúc 10 giờ đêm và ngay lập tức nhận mọi đơn hàng rác trị giá 3 USD mà không hề do dự, thuật toán sẽ gắn nhãn họ là “cực kỳ tuyệt vọng”. Một khi bị gắn nhãn, hệ thống sẽ ngừng hiển thị các đơn hàng giá cao cho họ với lý do: “Tại sao phải cho anh ta thấy đơn hàng 15 USD khi biết anh ta tuyệt vọng đến mức sẵn sàng nhận đơn 3 USD?”. Hệ thống dành các đơn hàng giá cao cho những shipper “nhàn hạ”, những người không sẵn sàng nhận đơn giá thấp để thu hút họ, trong khi những shipper chuyên nghiệp thì bị nghiền nát thành tro bụi.
Công ty còn khấu trừ 1,50 USD “Phí phúc lợi shipper” từ hóa đơn của khách hàng, cái tên khiến người dùng cảm thấy đang giúp đỡ shipper. Thực tế, số tiền này chảy vào các quỹ vận động hành lang chống lại việc shipper thành lập công đoàn. Người dùng thực chất đang trả tiền cho những luật sư cao cấp đang làm việc để cắt giảm quyền lợi của chính shipper.
Cuối cùng, mặc dù công ty không còn cắt phế từ tiền tip của shipper nữa do đã bị kiện, nhưng họ dùng các phương pháp khác để đánh cắp khoản tiền này.
Nếu thuật toán dự đoán bạn là “người dùng có khả năng trả tiền tip” và bạn có thể sẽ tip 10 USD, công ty sẽ chỉ trả cho shipper 2 USD phí giao hàng cơ bản rẻ mạt. Nếu bạn tip 0 USD, công ty sẽ trả cho shipper 8 USD phí cơ bản. Kết quả là tiền tip của khách hàng không hề thưởng cho shipper mà đang bù đắp cho công ty. Khách hàng đang trả lương cho shipper thay cho chúng tôi.
Trích dẫn
1.
Ở bờ Đông nước Mỹ (New York và Washington), người ta hay hỏi: “Liệu Trung Quốc có sắp thất bại không?”, còn ở bờ Tây (Los Angeles và San Francisco), người ta lại có xu hướng hỏi: “Vạn nhất Trung Quốc thành công thì sao?”
Điều này phản ánh đặc điểm của Thung lũng Silicon: chú trọng tối đa hóa lợi nhuận hơn là giảm thiểu rủi ro. Câu hỏi ở bờ Đông cũng đáng được xem xét nghiêm túc, nhưng việc quá chú tâm vào việc Trung Quốc thất bại sẽ dung dưỡng một luận điệu rằng nước Mỹ không cần thay đổi gì cũng có thể đánh bại đối thủ, từ đó làm giảm tính cấp bách của các cải cách tại Mỹ.
— Dan Wang “Thư thường niên 2025”
2.
Nếu Mỹ hoặc Trung Quốc bị tụt hậu quá xa trong một lĩnh vực nào đó, bên tụt hậu sẽ dồn lực đuổi theo. Đây sẽ là động lực thay đổi thế giới trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ tới.
— Dan Wang “Thư thường niên 2025”
3.
Lập trình viên có hai thái độ đối với AI: một nhóm hướng tới kết quả, khao khát dùng AI để đạt được kết quả nhanh hơn; nhóm khác hướng tới quá trình, họ tìm thấy ý nghĩa từ chính công việc kỹ thuật và cảm thấy bất mãn khi bị tước đoạt trải nghiệm đó.
4.
Cơn sốt xây dựng các trung tâm dữ liệu AI đã khiến giá bộ nhớ tăng vọt, từ đó gây ra một loạt phản ứng dây chuyền.
Các hãng điện thoại và máy tính không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tăng giá. Chúng tôi ước tính năm 2026 thị trường điện thoại và máy tính toàn cầu đều sẽ sụt giảm. Điện thoại giảm từ 2,9% đến 5,2%, máy tính giảm từ 4,9% đến 8,9%.
5.
eSIM một khi đã thay đổi là có thể bị hỏng, trong khi đó thẻ SIM vật lý có thể rút ra cắm vào tùy ý mà hầu như không gặp lỗi. Hệ quả của việc phổ biến eSIM là các vụ việc mất số điện thoại sẽ tăng lên đáng kể.
— “Tôi hối hận vì đã dùng eSIM”
(Hết)