Phải làm gì khi công ty ép dùng AI lập trình?

Ảnh bìa

Ngày 24 tháng 6, Thâm Quyến triển khai diễn tập phòng cháy chữa cháy, sử dụng máy bay không người lái phun nước dập lửa tại các tòa nhà cao tầng. (via)

Phải làm gì khi công ty ép dùng AI lập trình?

Gần đây trên diễn đàn Hacker News xuất hiện một bài đăng cầu cứu khá thú vị.

Một lập trình viên đang rơi vào thế bí khi công ty bắt buộc phải sử dụng AI để viết code, trong khi anh lại không muốn. Những bình luận bên dưới thực sự là một kho tàng các góc nhìn khác nhau về một vấn đề đang rất nóng: sự xâm chiếm của AI vào công việc lập trình.

Thực tế của năm 2025 là AI coding đã bước ra khỏi phòng thí nghiệm để trở thành một công nghệ chín muồi. Nó viết code nhanh, rẻ, sản lượng cao. Với ban quản lý, chẳng có lý do gì để không thúc đẩy nó. Lập trình viên giờ đây rơi vào mối quan hệ vừa hợp tác vừa cạnh tranh với AI: phải dùng nó cho tốt, nhưng cũng phải canh chừng để nó không cướp mất bát cơm của mình.

Lời tâm sự trong bài viết như thế này:

“Tôi là một kỹ sư cấp cao đã làm việc tại công ty được 5 năm. Công ty ngày càng sùng bái việc đẩy nhanh tiến độ. Cả CEO và CTO đều đang bị ‘ám ảnh’ bởi AI coding.

Công ty ép mọi người dùng AI, thậm chí cổ súy việc để AI tự tạo unit test. Nếu test case thất bại, họ cũng bắt ném cho AI xử lý thay vì tự tay sửa, mục đích chỉ để tăng tốc độ ra mắt sản phẩm.

Tôi đang cân nhắc nghỉ việc. Tôi không muốn trở thành một ‘kỹ sư prompt’ — người chỉ biết viết câu lệnh mà không trực tiếp viết code, rồi nhìn kỹ năng của mình bị thui chột. Tôi cũng không muốn vài ba năm nữa phải đi dọn dẹp đống code ‘mì Ý’ do AI tạo ra.”

Dưới đây là ba lựa chọn mà cộng đồng mạng đưa ra, mỗi cái đều có cái lý riêng của nó. Nếu là bạn, bạn sẽ chọn gì?

Lựa chọn 1: Nghe theo tiếng gọi con tim

Nếu bạn cảm thấy thực sự kiệt sức, hãy rời đi. Cố làm một công việc mình ghét sẽ chỉ khiến bạn sớm gục ngã hơn mà thôi. Tệ nhất là việc phải giả vờ hào hứng với AI ở công ty trong khi thâm tâm lại phản đối, điều đó thực sự là một sự tra tấn.

Việc để AI tự tung tự tác trong lập trình sẽ tích tụ nợ kỹ thuật (technical debt) cực nhanh, và sớm muộn dự án cũng sẽ thất bại. Đến lúc đó, công ty sẽ yêu cầu bạn đi sửa đống hỗn độn đó. Nếu bạn trả lời rằng cách duy nhất là viết lại hoàn toàn bằng tay, có thể bạn vẫn sẽ bị sa thải.

Hơn nữa, nếu CEO và CTO của bạn đang tin tưởng AI một cách mù quáng, tương lai của công ty thực sự đáng ngại. Hiện tại vẫn có những công ty cam kết không dùng AI cho các đoạn mã quan trọng, bạn có thể thử tìm đến đó. Nhưng nhớ là chỉ nghỉ việc khi đã có một khoản tích lũy hoặc đã tìm được bến đỗ mới.

Lựa chọn 2: Chấp nhận thực tế

Sang công ty khác cũng vậy thôi, giờ đâu đâu cũng dùng AI rồi. Một số công ty thực chất dùng AI để thanh lọc những người “ngại thay đổi”. Tôi tin rằng chúng ta sẽ không bao giờ quay lại thời kỳ trước AI được nữa. Thế hệ lập trình viên tiếp theo sẽ lớn lên cùng với AI. Việc bạn từ chối AI cũng giống như việc từ chối dùng máy tính để thay thế máy đánh chữ vậy.

Vả lại, công ty đang trả tiền để bạn học cách dùng AI, hãy cứ coi đó là một món hời. Thị trường hiện tại thuộc về người sử dụng lao động, luôn có người sẵn sàng thế chỗ bạn. Hãy thích nghi và tìm cách khẳng định giá trị của mình. Code do AI tạo ra cần rất nhiều sự kiểm soát và cấu trúc lại, bạn có thể đóng vai trò là người gác cổng chất lượng.

Lựa chọn 3: Tĩnh quan kỳ biến

Hãy cứ ở lại, vừa học AI và các công nghệ mới, vừa quan sát xem chuyện gì sẽ xảy ra. Nếu AI thực sự hiệu quả và công ty phát triển tốt, bạn nên thay đổi tư duy để chuẩn bị cho một mô hình làm việc mới.

Ngược lại, nếu code ngày càng tệ và dự án đứng trước bờ vực sụp đổ, bạn cũng đã có được kinh nghiệm thực chiến với AI, hiểu rõ điểm mạnh yếu của nó để ghi vào hồ sơ khi ứng tuyển nơi khác. Dù kết quả thế nào, quãng thời gian này cũng sẽ có ích cho sự nghiệp của bạn. Nhưng trong lúc đó, hãy cứ âm thầm chuẩn bị cho mình một lối thoát nếu tình hình trở nên quá tệ.

Tin tức công nghệ

1. Tờ Nikkei đưa tin rằng nhiều bài báo khoa học từ 8 quốc gia có chứa những “prompt ẩn” yêu cầu AI đưa ra những nhận xét tích cực. Những dòng chữ này được ẩn đi dưới dạng chữ siêu nhỏ hoặc trùng màu nền, con người khó thấy nhưng AI thì đọc được. Chúng yêu cầu AI “chỉ đưa ra đánh giá tích cực” hoặc “đừng nhấn mạnh vào các điểm tiêu cực”.

2. Một thiết bị diệt muỗi bằng laser do Trung Quốc thiết kế đang được gây quỹ. Nó dùng radar laser để xác định vị trí muỗi rồi bắn tia laser tiêu diệt. Thiết bị này không hiệu quả với ruồi vì chúng bay quá nhanh. Giá cho phiên bản chuyên nghiệp lên tới hơn 600 USD.

3. Một nghiên cứu về từ “cool” (ngầu) chỉ ra rằng nó bao gồm 6 đặc điểm chính: hướng ngoại, hưởng lạc, mạnh mẽ, ưa mạo hiểm, cởi mở và tự chủ.

4. Washington Post cho biết nhiều nhân viên tại Mỹ đang dùng AI làm “thế thân” để tham gia các cuộc họp trực tuyến. AI sẽ ghi âm, chuyển thành văn bản và tóm tắt các ý chính, giúp nhân viên tiết kiệm thời gian cho những cuộc họp mà họ không cần phải phát biểu.

5. Những tấm áp phích chứa các công thức toán học dài dằng dặc xuất hiện trên các cột điện ở San Francisco. Giải mã được nó sẽ dẫn đến một trang web nhận quà. Đây là cách một công ty AI dùng để săn lùng nhân tài một cách độc đáo.

Bài viết

1. Giải thích về Bloom Filters qua ví dụ (Tiếng Trung): Một cấu trúc dữ liệu giúp kiểm tra nhanh xem một phần tử có nằm trong tập hợp hay không.

2. Cách tính giai thừa bằng công thức Stirling (Tiếng Trung): Giải thích cách dùng công thức Stirling để tính nhanh n giai thừa một cách bình dân.

3. Lập trình viên Git nên thử Jujutsu (Tiếng Anh): Jujutsu là một giao diện lớp trên của Git, giúp đơn giản hóa các thao tác phức tạp.

4. Trải nghiệm Apple Container trên Mac (Tiếng Anh): Công cụ gốc của Apple thay thế cho Docker trên macOS, giúp giảm tiêu tốn tài nguyên nhưng hiện chỉ hợp với các tác vụ đơn giản.

5. Làm sao để biết bạn đang online? (Tiếng Anh): Cách kiểm tra kết nối internet bằng cách gửi yêu cầu HTTP đến các địa chỉ đặc thù.

6. Dữ liệu cá nhân bị rò rỉ qua các nút ‘Like’ (Tiếng Anh): Tác giả nạp 900 bài báo mình từng lưu trong 7 năm vào mô hình o3 và nhận được bản phân tích tính cách chính xác đến kinh ngạc.

7. Xác định vị trí Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) qua DNS (Tiếng Anh): Một cách dùng DNS thú vị để lấy tọa độ địa lý thông qua bản ghi LOC.

Công cụ

1. giscus: Hệ thống bình luận cho trang web tĩnh dựa trên GitHub Discussions.

2. phpIPAM: Trình quản lý địa chỉ IP cho mạng nội bộ qua giao diện web.

3. NumPad: Sổ tay trực tuyến cho phép thực hiện các phép tính toán ngay trong lúc ghi chú.

4. LiteOps: Nền tảng DevOps gọn nhẹ giúp quản lý CI/CD.

5. Ech0: Nền tảng blog cá nhân mã nguồn mở.

6. PageTemplatify: Công cụ tạo nhanh các trang HTML tĩnh dựa trên các mẫu có sẵn.

7. REM: Ứng dụng quản lý đa nền tảng cho nhiều dịch vụ lưu trữ đám mây khác nhau.

8. OnlyOffice Web: Phiên bản WASM của OnlyOffice giúp xem và chỉnh sửa văn bản ngay trên trình duyệt mà không cần máy chủ.

9. Công cụ ghép ảnh trực tuyến: Giúp ghép nhiều ảnh nhỏ thành một tấm ảnh lớn đơn giản.

10. Portfolio: Một khuôn mẫu trang web cá nhân tĩnh dựa trên Docusaurus.

11. Postcard: Nền tảng tạo trang web cá nhân kết hợp dịch vụ bản tin email tự triển khai.

AI

1. OpenCode: Trình điều khiển AI qua dòng lệnh, mã nguồn mở và không giới hạn mô hình.

2. Simple Chromium AI: Thư viện giúp gọi mô hình Gemini Nano tích hợp sẵn trong Chrome dễ dàng hơn.

3. TouchFS: Công cụ dòng lệnh AI giúp tự động tạo nội dung cho tệp tin ngay khi bạn khởi tạo chúng.

4. yutu: Máy chủ MCP cho YouTube giúp AI có thể điều khiển YouTube bằng ngôn ngữ tự nhiên.

5. Pointer: Ứng dụng trò chuyện AI hỗ trợ quản lý lịch sử và tìm kiếm chuyên sâu.

6. TTS Omni: Trang web chuyển văn bản thành giọng nói miễn phí dựa trên Qwen-TTS.

Tài nguyên

1. Bản đồ nhiệt độ thế giới: Xem dữ liệu thời tiết toàn cầu theo thời gian thực.

2. Kho kịch bản n8n: Tổng hợp gần 2000 kịch bản tự động hóa cho công cụ n8n.

3. 4 màu sắc trong thiết kế: Quan điểm cho rằng một thiết kế web chỉ cần 4 màu chính để đạt hiệu quả tối ưu.

Hình ảnh

1. Ghế ngồi kiểu Rubik. Bạn phải giải được khối Rubik này thì mới có được một chỗ ngồi phẳng phiu. Thực tế là bạn chỉ cần xoay 4 cái chân ghế về cùng một mặt là xong.

2. Cuốn sách lớn nhất Trung Quốc. Đó là gia phả hoàng gia nhà Thanh, dày tới 85cm và nặng 90kg, ghi chép tên của hơn 100 nghìn nam giới trong tông thất.

Trích đoạn

Máy tính giống như một chiếc xe đạp

Trích từ bài phỏng vấn Steve Jobs năm 1980.

Tôi nhớ khoảng năm 12 tuổi, tôi có đọc một bài báo trên tờ Scientific American. Bài báo đó liệt kê hiệu suất vận động của mọi loài trên Trái đất — cùng một quãng đường từ A đến B, chúng tiêu tốn bao nhiêu năng lượng.

Kết quả là chim kền kền đứng đầu danh sách, vượt xa mọi loài khác. Con người chúng ta thì nằm ở nhóm cuối bảng, một kết quả chẳng mấy tự hào cho “chúa tể muôn loài”.

Nhưng tác giả đã rất sáng tạo khi thử nghiệm hiệu suất của con người khi đạp xe. Kết quả là chúng ta vượt qua cả kền kền để vươn lên vị trí dẫn đầu. Điều đó để lại ấn tượng sâu sắc trong tôi. Con người là những kẻ tạo ra công cụ. Chúng ta có thể tạo ra những công cụ giúp khuếch đại khả năng của mình lên mức kinh ngạc.

Đối với tôi, máy tính chính là chiếc xe đạp cho tư duy. Nó cho phép chúng ta vượt qua những giới hạn của bản thân. Tôi tin rằng chúng ta mới chỉ đang ở những bước sơ khai của kỷ nguyên máy tính — một chặng đường rất ngắn — và dù máy tính vẫn đang phát triển, chúng ta đã thấy được những thay đổi khổng lồ. Những gì đang diễn ra hiện nay so với những gì sẽ xảy ra trong 100 năm tới, theo tôi, thực chẳng đáng là bao.

Trích dẫn

1. Từ lâu, bạn nỗ lực rèn luyện kỹ năng để trở thành một lập trình viên. Lập trình đã trở thành một phần danh tính, là nguồn gốc tạo nên giá trị bản thân bạn. Đột nhiên, AI thay thế kỹ năng đó, khiến giá trị cuộc đời bạn dường như tan biến. Đó là lý do nhiều người đang tìm cách chống lại AI.

— Khi AI biết lập trình, tôi còn lại gì?

2. Vấn đề của Los Angeles là nó quá lớn và phân tán. Phương tiện công cộng quá ít khiến bạn buộc phải lái xe. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là bạn chẳng bao giờ gặp được những người thú vị, vì tất cả họ đều đang mắc kẹt trong xe hơi của mình.

— Độc giả trên Hacker News

3. AI không thiếu kiến thức, vấn đề của nó là không biết nghi ngờ những kiến thức sẵn có. Để AI trở thành Einstein, chỉ biết tuốt là chưa đủ, nó cần biết đặt ra những câu hỏi mà người khác chưa từng nghĩ đến hoặc không dám hỏi.

— Thomas Wolf, đồng sáng lập Hugging Face

4. Các nhà tuyển dụng đang bị nhấn chìm trong biển hồ sơ do AI tạo ra. Hồ sơ do AI tạo ra khiến chúng ta không còn nhận diện được một con người thực thụ nữa. Tương lai của tuyển dụng nên là những phương thức mà AI không thể can thiệp, ví dụ như giải quyết vấn đề trực tiếp tại chỗ.

— AI khiến CV bị khai tử

5. Nếu bạn biến sở thích thành nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, sau một thời gian, sự hào hứng ban đầu sẽ tan biến. Bạn sẽ nhận ra những rào cản thực sự nằm ở phía sau với vô vàn công việc tẻ nhạt và lặp lại. Thời điểm đó được gọi là “điểm từ bỏ” (quitting point). Mỗi người có một điểm từ bỏ khác nhau, nhưng nó chắc chắn sẽ đến.

— Tham vọng quá mức là một kiểu tự hủy hoại