Cuốn sách mới của Dan Wang
Dan Wang là một cái tên khá thú vị. Anh định cư tại Bắc Mỹ từ năm 7 tuổi, hiện là nhà phân tích kinh tế nổi tiếng và là nghiên cứu viên tại Viện Hoover thuộc Đại học Stanford.
Cuốn sách mới của Dan Wang
Ảnh bìa
Tổ hợp thương mại và giải trí Go Park tại Hồng Kông mới khai trương đầu năm nay. Nhìn từ trên cao, nó trông chẳng khác gì một bản đồ trong trò chơi của Nintendo. (via)
Cuốn sách mới của Dan Wang
Dan Wang là một cái tên khá thú vị. Anh định cư tại Bắc Mỹ từ năm 7 tuổi, hiện là nhà phân tích kinh tế nổi tiếng và là nghiên cứu viên tại Viện Hoover thuộc Đại học Stanford.
Những phân tích của anh về Trung Quốc luôn đầy ắp những góc nhìn sâu sắc, điều khiến anh nhận được sự nể trọng lớn từ giới tri thức phương Tây.
Từ năm 2017 đến 2023, anh sống tại Thượng Hải và dành thời gian đi du lịch khắp Trung Quốc.
Sau đại dịch, anh trở lại Mỹ và tập trung viết một cuốn sách mới về quốc gia này. Tuần trước, anh thông báo đã hoàn thành và sách sẽ xuất bản ngay trong tháng này với tựa đề: “Breakneck: China’s Quest to Engineer the Future” (Tạm dịch: Chạy đua: Tham vọng kiến tạo tương lai của Trung Quốc).
Trên trang web cá nhân, anh đã viết một bài giới thiệu dài về cuốn sách này. Dưới đây là vài điểm mà tôi thấy thực sự đáng suy ngẫm.
Cuốn sách bắt đầu từ chuyến đạp xe năm 2021 của anh, từ Quý Dương đến Trùng Khánh.
Dan Wang nhận ra một thực tế gây sốc: cơ sở hạ tầng ở Quý Châu (một tỉnh miền núi phía Tây Trung Quốc) còn tốt hơn nhiều so với California hay New York, dù hai nơi sau giàu có hơn Quý Châu gấp nhiều lần.
Giữa khung cảnh núi non hùng vĩ, chuyến đi kéo dài năm ngày đã cho anh thấy một Trung Quốc thực sự. Nó không chỉ là những cây cầu cao ngất hay hạ tầng đồ sộ, mà là một cuộc thử nghiệm xã hội chưa từng có tiền lệ nhằm giải quyết các vấn đề nội tại của quốc gia này.
Năm 2023, khi trở lại Mỹ và làm việc tại Trường Luật Yale, anh nhận thấy một sự tương phản rõ rệt. Yale là nơi đào tạo ra những tinh hoa, những người khao khát bước chân vào tầng lớp lãnh đạo chính phủ Mỹ.
Khoảng thời gian này khiến anh cảm nhận sâu sắc rằng nước Mỹ là một “xã hội của các luật sư”.
Luật sư nắm quyền kiểm soát xã hội Mỹ, điều này vô tình biến nước Mỹ thành một quốc gia của sự phủ quyết. Dù bạn định làm gì, những người phản đối luôn cố gắng dùng luật sư để ngăn cản bạn.
Anh tin rằng nếu Mỹ cứ mãi bám lấy một hệ thống chủ yếu phục vụ cho người giàu và giới quyền lực, họ khó có thể duy trì được vị thế cường quốc.
Từ đó, Dan Wang hình thành quan điểm: Trung Quốc là một “quốc gia kỹ thuật”, họ dùng các dự án kỹ thuật quy mô lớn (bao gồm cả kỹ thuật xã hội) để giải quyết các vấn đề vật chất và xã hội. Trong khi đó, Mỹ là một “xã hội luật sư”, nơi luật pháp được dùng để ngăn chặn hầu hết mọi thứ, dù tốt hay xấu.
Dù vậy, người Mỹ và người Trung Quốc về bản chất rất giống nhau: họ luôn không ngừng nghỉ, khao khát tìm những con đường tắt, và chính điều đó thúc đẩy phần lớn những thay đổi lớn lao trên thế giới.
Cuộc cạnh tranh giữa Trung Quốc và Mỹ không nên được giải thích bằng những thuật ngữ cũ kỹ của thế kỷ trước như chủ nghĩa xã hội đối đầu với dân chủ. Hai quốc gia này, dưới danh nghĩa cạnh tranh, thường thực hiện những giấc mơ điên rồ nhất để khám phá con đường riêng của mình.
Sự tương phản giữa “quốc gia kỹ thuật” và “xã hội luật sư” giải thích được rất nhiều điều.
Mỹ dựa vào các biện pháp pháp lý như áp thuế quan và thiết kế các cơ chế trừng phạt nghiêm ngặt. Còn Trung Quốc tập trung vào việc dùng kỹ thuật để tạo ra tương lai, như xây dựng những chiếc xe tốt hơn, những thành phố đẹp hơn, hay các nhà máy điện quy mô lớn hơn.
Các kỹ sư thường không giỏi diễn đạt những gì họ không hiểu rõ. Vì vậy, dù Trung Quốc xây dựng rất nhiều đường sá và cầu cống ở nước ngoài, những công trình này vẫn khó tạo ra một sức hút văn hóa toàn cầu cho họ.
Dan Wang viết cuốn sách này một phần để hệ thống lại những suy nghĩ của mình về Trung Quốc.
Trung Quốc đã xây dựng được một mô hình vận hành tốt cho một quốc gia giàu tài nguyên. Thật kinh ngạc khi nhìn vào số dặm đường bộ, số nhà máy điện hạt nhân hay sản lượng thép mà họ đã tạo ra trong bốn mươi năm qua.
Anh cho rằng Mỹ không nhất thiết phải xây dựng cơ sở hạ tầng như Trung Quốc, chỉ cần đưa chi phí xây dựng về mức của Pháp, Nhật Bản hay Tây Ban Nha là đã đủ tốt rồi.
Tuy nhiên, Mỹ vẫn nên học hỏi từ Trung Quốc ở khía cạnh giao thông công cộng, cung ứng nhà ở và xây dựng các thành phố đầy đủ chức năng.
Quá nhiều nơi ở Mỹ tạo cảm giác như những di tích được bảo tồn của một nền văn minh vĩ đại từng tồn tại. Người Mỹ nên nhìn nhận rõ ràng hơn về những thành tựu công nghiệp mà họ thường bỏ qua hoặc coi thường.
Cuối năm 2024, khi quay lại Thượng Hải, anh nhận thấy xu hướng “hạ cấp tiêu dùng” là có thật. Những nhà hàng cao cấp không còn khó đặt chỗ, các quán ăn Tứ Xuyên và Hồ Nam đang chiếm lĩnh thị trường. Nhiều món ăn được chế biến từ các trung tâm phân phối tập trung. Các nhà hàng chú trọng giao hàng tận nơi hơn là phục vụ tại chỗ. Có vẻ như các chuỗi nhà hàng từ các thành phố nhỏ đang tràn vào các đô thị lớn với mức giá rẻ hơn và chất lượng món ăn cũng thấp hơn một chút.
Điều tệ nhất là văn hóa “KOL” (người có sức ảnh hưởng). Ở Trung Quốc, văn hóa này còn đậm đặc hơn ở Mỹ. Tại các nơi công cộng, đâu đâu cũng thấy người ta cầm điện thoại tự sướng. Bất kỳ nơi nào đẹp đẽ, từ quán cà phê đến đỉnh núi, đều chen chúc những người mải mê chụp ảnh. Thật kỳ lạ khi thấy những cặp đôi hay nhóm bạn đi ăn cùng nhau mà chẳng mấy khi tương tác, họ chỉ mải cúi đầu vào điện thoại. Dan Wang kể rằng tại khách sạn Ritz-Carlton ở Thượng Hải, anh thấy một nhóm cô gái ngồi quanh một chiếc bánh kem và chụp ảnh cho nhau suốt hơn một giờ đồng hồ. Văn hóa này thúc đẩy các nhà hàng chú trọng vào việc món ăn lên hình có đẹp không hơn là hương vị thực sự của nó.
Tác giả không sử dụng AI trong bất kỳ phần nào của cuốn sách. Anh trích dẫn lời một nhà kinh tế nói rằng việc dành nửa đời người không có internet giúp ông cảm nhận rõ hơn giá trị của nó khi nó xuất hiện. Dan Wang nhận ra rằng ba mươi năm nữa, nhìn lại, anh cũng sẽ thấy cuộc đời mình được chia thành hai giai đoạn: trước và sau AI.
Để gần gũi hơn với trung tâm của AI, anh đã chuyển đến Thung lũng Silicon và làm việc tại Phòng thí nghiệm Lịch sử Hoover thuộc Đại học Stanford. Anh từng muốn ở lại New York, nhưng khu vực Vịnh San Francisco có sức hút quá lớn. Thung lũng Silicon cũng kỳ lạ và hấp dẫn không kém gì Trung Quốc, và anh cảm thấy việc chuyển đến đó là hoàn toàn đúng đắn.
Tin tức công nghệ
- Mỹ vừa lập kỷ lục thế giới mới về việc sinh em bé từ phôi thai đông lạnh lâu nhất.
Năm 1994, một cặp vợ chồng hiếm muộn đã thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm và tạo ra 4 phôi thai. Họ đã sử dụng một phôi và sinh ra một cô con gái, giờ đã ngoài 30 tuổi.
Ba phôi còn lại vẫn được đông lạnh. Năm nay, cặp vợ chồng này đã hiến tặng một trong số đó cho một cặp đôi hiếm muộn khác.
Vào ngày 26 tháng 7, em bé đã chào đời khỏe mạnh. Về mặt lý thuyết, ngay khi sinh ra, em bé này đã “30 tuổi”.
- Để chống lại nạn săn trộm sừng tê giác, Nam Phi đã cấy chất phóng xạ vào sừng của từng con tê giác.
Các đồng vị này hoàn toàn vô hại với động vật, nhưng sẽ khiến sừng tê giác bị máy quét phóng xạ của hải quan phát hiện, từ đó tóm gọn những kẻ săn trộm.
Có lẽ số lượng tê giác ở Nam Phi không còn nhiều, nếu không họ chẳng thể thực hiện phẫu thuật cấy ghép cho từng con một như vậy.
- Đài thiên văn Nevada (Mỹ) ra mắt dịch vụ “ký gửi kính thiên văn”.
Những người yêu thiên văn có thể gửi kính thiên văn của mình tại căn cứ sa mạc của đài thiên văn. Điều kiện quan sát ở đây tốt hơn nhiều so với trong thành phố. Người dùng có thể xem hình ảnh truyền về từ kính thiên văn thông qua mạng internet.
Tôi tự hỏi liệu việc đài thiên văn bán trực tiếp thời gian sử dụng kính thiên văn có hấp dẫn hơn không? Chỉ cần mua một giờ sử dụng là có thể điều khiển một chiếc kính thiên văn thực thụ qua mạng.
- Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) kỷ niệm 25 năm vận hành liên tục. Con người đã sống liên tục trong khoang tàu vũ trụ nhỏ bé này suốt một phần tư thế kỷ.
- Một số người dùng mạng chia sẻ rằng họ đã gặp thông báo pop-up khi sử dụng Google (hình dưới).
Pop-up này yêu cầu người dùng đồng ý cho Google sử dụng nội dung họ tạo ra, nếu không một số tính năng nâng cao sẽ bị tắt.
Trong tương lai, đây có thể trở thành chuyện thường tình: các trang web lấy nội dung của người dùng để huấn luyện AI, và nếu bạn không đồng ý, bạn sẽ không được sử dụng miễn phí một số tính năng nhất định.
Bài viết
- Câu chuyện về Dario Amodei (Tiếng Anh)
Dario Amodei (sinh năm 1983) là người sáng lập và CEO của Anthropic. Bài viết kể về hành trình của một tiến sĩ sinh học đã tạo ra Claude AI như thế nào.
- Sự quân sự hóa của Thung lũng Silicon (Tiếng Anh)
Báo cáo từ New York Times về việc các công ty công nghệ tại Thung lũng Silicon đang ngày càng thắt chặt hợp tác với quân đội Mỹ.
Bài báo tiết lộ một bức ảnh gây kinh ngạc. Vào tháng 6 năm nay, quân đội Mỹ đã thành lập một đơn vị đổi mới công nghệ dành riêng cho các nhân sự tại Silicon Valley và phong quân hàm chính thức cho họ. Trong ảnh là lãnh đạo của Meta, OpenAI, Palantir và một công ty khác đang mặc quân phục, tuyên thệ bảo vệ nước Mỹ.
- Các mô hình Node.js hiện đại năm 2025 (Tiếng Anh)
Node.js đã thay đổi rất nhiều, bài viết này giới thiệu những cách viết mã mới mà bạn nên áp dụng.
Mặc định .gitignore hoạt động như một danh sách đen, loại bỏ các tệp được chỉ định khỏi Git. Bài viết này hướng dẫn bạn cách đảo ngược nó, để chỉ những tệp được liệt kê mới có thể được commit.
- 5 giải pháp thay thế cho các lệnh Linux cơ bản (Tiếng Anh)
Nhiều lệnh cơ bản của Linux (cd, cat, ls, du, df…) hiện đã có những giải pháp thay thế tốt hơn.
- Một bài toán từ cuộc thi lập trình của Google (Tiếng Trung)
Đề bài yêu cầu tìm ba chữ số phần nguyên cuối cùng của biểu thức “(3 + căn bậc hai của 5) lũy thừa n”. Một bài toán thực sự hóc búa.
Công cụ
Một giải pháp xác thực tự lưu trữ (self-hosted), hỗ trợ mật khẩu, OAuth, TOTP và LDAP. Nó đơn giản và dễ dùng hơn Authelia.
Một chương trình Python biến thư mục thành máy chủ tệp tin, hỗ trợ nhiều giao thức như HTTP, WebDAV và FTP.
Dịch vụ web tự lưu trữ cho phép bạn kết nối SSH với máy chủ từ xa ngay trên trình duyệt.
Công cụ dòng lệnh để kiểm tra các gói tin mạng, hỗ trợ phân tích nhiều giao thức và cho phép xem toàn bộ quá trình hội thoại của gói tin.
Giải pháp mã nguồn mở cho truyền thông video trực tuyến dựa trên WebRTC. Link trên là phiên bản họp trực tuyến nhiều người, ngoài ra còn có phiên bản P2P và 1-1.
Công cụ trực tuyến để tạo ảnh chụp màn hình ứng dụng di động một cách chuyên nghiệp.
Dịch vụ API tìm kiếm tài nguyên trên các ổ đĩa mạng (cloud storage), cung cấp dịch vụ tìm kiếm tổng hợp và cần tự cài đặt.
Một dịch vụ “mật ngọt” (honeypot), tạo ra các URL, DNS, cơ sở dữ liệu hoặc mã QR giả. Ngay khi kẻ tấn công truy cập vào tài nguyên đó, bạn sẽ nhận được thông báo.
Công cụ vẽ pixel trực tuyến, cho phép bạn tạo nhiều khung hình hoạt ảnh cùng lúc.
Một thư viện JavaScript giúp tạo ảnh chụp màn hình của một nút DOM cụ thể.
AI
Thư viện JavaScript giúp thiết lập hạn mức chi phí cho các hoạt động của AI, tự động ngắt tiến trình nếu vượt quá giới hạn.
Trợ lý họp AI chạy cục bộ, tự động ghi âm, ghi chú và tóm tắt nội dung cuộc họp.
Một mô hình giọng nói AI siêu nhỏ (chỉ 25MB) để tạo giọng nói từ văn bản. Nó chỉ sử dụng CPU máy tính cá nhân và cài đặt cực nhanh qua Python.
Dùng AI để quản lý các ngôi sao (Stars) trên GitHub của bạn, tự động phân loại dự án và hỗ trợ tìm kiếm bằng ngôn ngữ tự nhiên.
Công cụ chụp màn hình AI đa nền tảng, có khả năng nhận diện và trích xuất công thức, bảng biểu, mã nguồn, hình ảnh và văn bản.
Tài nguyên
Trang web thu thập các tệp SVG của các logo thương hiệu tại Trung Quốc, hiện có hơn 700 mẫu.
Công cụ toán học trực tuyến bao gồm sổ tay toán học, máy tính và vẽ đồ thị toán học.
Kho lưu trữ tiếng Anh tổng hợp các biện pháp an ninh cần thiết sau khi kích hoạt máy chủ Linux.
- Nhập môn SVG (Tiếng Anh)
Một bài viết chi tiết giới thiệu những kiến thức cơ bản về định dạng SVG.
So sánh các mô hình ngôn ngữ lớn
Vào ngày 17 tháng 7 năm 2025, truyền thông nước ngoài đã tiến hành thử nghiệm các mô hình ngôn ngữ lớn phổ biến nhất. Họ sử dụng tổng cộng 225 câu hỏi để xem mô hình nào đạt điểm cao nhất và tiết kiệm chi phí nhất.
Biểu đồ dưới đây là kết quả thử nghiệm của họ.
Trục tung là tỷ lệ chính xác, vị trí càng cao nghĩa là mô hình càng chính xác. Trong biểu đồ, mô hình cao nhất là O3 Pro của OpenAI.
Trục hoành là chi phí, vị trí càng về bên trái nghĩa là chi phí càng thấp.
Tổng kết lại, DeepSeek R1 (phiên bản 0528) là một mô hình khá cân bằng: độ chính xác đủ cao và mức giá rẻ hơn hẳn so với các mô hình cùng phân khúc.
Trích đoạn
1. Sự bất đối xứng của việc xác thực
Sự bất đối xứng của việc xác thực đề cập đến sự chênh lệch về độ khó giữa việc đưa ra câu trả lời và việc xác thực câu trả lời đó.
Một số vấn đề rất khó để tìm ra đáp án, nhưng việc kiểm tra xem đáp án đó đúng hay sai lại cực kỳ dễ dàng.
Trò chơi Sudoku là một ví dụ điển hình: giải đố thì khó, nhưng một khi đã giải xong, chỉ cần nhìn lướt qua là biết đúng hay sai. Hay như việc xây dựng một hệ thống phức tạp như Instagram là rất khó, nhưng để biết nó có hoạt động tốt hay không thì chỉ cần dùng thử là biết ngay.
Ngược lại, có những vấn đề mà việc tìm ra “câu trả lời” thì dễ, nhưng xác thực nó lại cực kỳ gian nan.
Ví dụ, ai đó tung ra một tin đồn và nó lan truyền nhanh chóng. Việc bác bỏ tin đồn đó bằng một thông báo thì đơn giản, nhưng để xóa tan hoàn toàn ảnh hưởng của nó (khiến mọi người thực sự tin vào lời cải chính) thì lại khó vô cùng, thường phải tốn gấp hàng chục, hàng trăm lần nguồn lực.
Hoặc nếu ai đó nói rằng ăn bông cải xanh tốt cho sức khỏe. Nói ra điều đó thì dễ, nhưng để chứng minh nó là thật hay không thì có khi phải mất hàng năm trời nghiên cứu.
Sự xuất hiện của AI đang làm thay đổi sự bất đối xứng này. Vì AI giúp con người tìm ra câu trả lời dễ dàng hơn, nên có thể nói:
Mọi vấn đề có thể giải quyết và dễ dàng xác thực đều sẽ được AI xử lý.
Cuối cùng, chỉ những vấn đề có câu trả lời khó xác thực mới là nơi AI không thể chạm tới.
Trích dẫn
1.
Điều tồi tệ nhất là khi một người không biết lập trình sử dụng AI để tạo ra một dự án lớn cần bảo trì lâu dài. Nó giống như việc đưa thẻ tín dụng cho một đứa trẻ chưa hiểu chuyện. Khi mã nguồn gặp vấn đề, nếu bạn không hiểu bản chất của nó, bạn chỉ còn cách nhờ AI sửa tiếp. Điều này chẳng khác nào dùng một chiếc thẻ tín dụng này để trả nợ cho một chiếc thẻ tín dụng khác.
— Lập trình bằng “cảm giác” là một món nợ kỹ thuật
2.
Con người thường mơ mộng về một tuổi già vây quanh bởi bạn bè, con cháu và những người thân nhiệt thành. Nhưng thực tế phũ phàng là tuổi già của nhiều người lại là sự ghẻ lạnh của gia đình, thị lực kém, đi lại khó khăn, thậm chí là mất kiểm soát hành vi và sa sút trí tuệ. Để mỗi ngày đều có một người lắng nghe và tâm sự với những người cô đơn đó, có lẽ chỉ AI mới làm được.
— AI sẽ giải quyết vấn đề cô đơn
3.
Phần thi viết code trực tiếp trong các buổi phỏng vấn không kiểm tra năng lực lập trình của bạn, mà là kiểm tra khả năng chịu áp lực. Nếu bạn không giỏi việc đó, điều đó không có nghĩa bạn là một lập trình viên tồi, nó chỉ chứng minh bạn là một con người bình thường.
— Viết code trực tiếp khi phỏng vấn thật tệ
4.
Chúng ta chỉ lo lắng về việc học sinh dùng AI để làm bài tập, nhưng thực tế, điều đáng lo hơn là việc giáo viên sử dụng AI. Nhiều giáo viên, để tiết kiệm thời gian, đang dùng AI để tạo ra những bản thuyết trình và tài liệu giảng dạy kém chất lượng và vô nghĩa.
— Giáo viên sử dụng AI đang mất kiểm soát
5.
Trong suốt cuộc đời mình, tôi chưa từng gặp một người thông minh nào mà lại không đọc sách rất nhiều, không một ai cả. Khối lượng đọc của Warren Buffett lớn đến mức sẽ khiến bạn kinh ngạc. Các con tôi thậm chí còn trêu tôi là một “cuốn sách có chân”.
— Charlie Munger, nhà đầu tư lỗi lạc