Phát triển phần mềm theo cách thứ ba
Chắc hẳn nhiều người đã biết đến cuốn sách nổi tiếng về phát triển phần mềm mang tên "Thánh đường và Chợ" (The Cathedral and the Bazaar). Cuốn sách này đưa ra hai phương thức phát triển phần mềm chính.
Phát triển phần mềm theo cách thứ ba
Ảnh bìa
Bảo tàng Thiên nhiên Thâm Quyến dự kiến hoàn thành trong năm nay, với kiến trúc mô phỏng một dòng sông uốn lượn. (via)
Phát triển phần mềm theo cách thứ ba
Chắc hẳn nhiều người đã biết đến cuốn sách nổi tiếng về phát triển phần mềm mang tên “Thánh đường và Chợ” (The Cathedral and the Bazaar).
Cuốn sách này đưa ra hai phương thức phát triển phần mềm chính.
Một là “Thánh đường” (Cathedral), nơi phần mềm được hoạch định tỉ mỉ, phát triển bởi một đội ngũ chuyên gia trong môi trường khép kín, có quy trình và kiểm soát nghiêm ngặt, và mã nguồn thường là đóng.
Hai là “Chợ” (Bazaar), nơi việc phát triển hoàn toàn mở, không có rào cản, ai cũng có thể tham gia. Quá trình ra quyết định minh bạch, do cộng đồng thúc đẩy và mã nguồn là mở.
Cách ví von này đã chia ngành phần mềm làm hai nửa rất tinh tế. Suốt gần 30 năm kể từ khi ra đời, nó vẫn luôn được giới công nghệ công nhận.
Thế nhưng gần đây, có ý kiến cho rằng hai cách này không còn đủ để khái quát thực trạng hiện nay. Một phương thức thứ ba đã xuất hiện: Ngôi nhà bí ẩn.
“Ngôi nhà bí ẩn” là một dinh thự có thật tại California, Mỹ, được xây dựng bởi một góa phụ giàu có vào cuối thế kỷ 19.
Bà cụ này cực kỳ giàu có, không có sở thích nào khác ngoài kiến trúc. Bà dùng chính ngôi nhà mình làm nơi thí nghiệm, xây hết phòng này đến phòng khác, tự mình thiết kế và giám sát thi công.
Toàn bộ tòa nhà không có quy hoạch tổng thể, bà thích gì xây nấy. Phòng A theo phong cách Victoria, phòng B phong cách La Mã, phòng C phong cách Gothic. Đôi khi xây được một nửa, bà thấy không ưng lại phá đi xây lại.
Kết quả là toàn bộ kiến trúc giống như một mê cung, mỗi phòng một kiểu. Theo ghi chép, căn phòng bị phá đi xây lại nhiều nhất lên tới 16 lần. Để tiết kiệm thời gian, một số cửa sổ và cửa ra vào thậm chí còn không được dỡ bỏ mà bị xây lấp thẳng vào tường.
Tòa nhà được cơi nới thêm nhiều tầng qua các thời kỳ, cao nhất tới 5 tầng, với khoảng 160 phòng, 2000 cánh cửa, 10000 cửa sổ, 47 cầu thang, 47 lò sưởi, 13 phòng tắm và 6 phòng bếp.
Năm 1922, sau khi bà cụ qua đời, nơi này được mở cửa cho khách tham quan và được gọi là “Ngôi nhà bí ẩn”.
Ngày nay, nhiều lập trình viên cũng giống như bà cụ đó.
Họ dùng AI để phát triển phần mềm, tự đưa ra yêu cầu và để AI thực hiện mọi thứ mình muốn. Không có quy trình xem xét yêu cầu, cũng chẳng có kiểm thử mã nguồn, tất cả chỉ để thỏa mãn cá tính riêng.
Phần mềm cuối cùng được tạo ra có tính cá nhân hóa cực cao, quy mô đồ sộ và không ngừng mở rộng. Mã nguồn chồng chéo tầng tầng lớp lớp, gần như không có sự tinh giản hay tối ưu hóa, và đầy rẫy những bản vá lỗi. Hơn nữa, nó thường thiếu tài liệu hướng dẫn, khiến người ngoài cảm thấy cực kỳ khó hiểu, chẳng khác nào “Ngôi nhà bí ẩn”.
Tuy nhiên, quá trình phát triển này lại mang đến sự thích thú tột độ, khiến người lập trình say mê và tận hưởng nó.
Khi các mô hình AI ngày càng mạnh mẽ, những phần mềm kiểu “Ngôi nhà bí ẩn” đang không ngừng xuất hiện. Có lẽ trong tương lai, đây sẽ trở thành xu hướng chủ đạo, thay thế cả “Thánh đường” và “Chợ”. Phần lớn phần mềm, đặc biệt là những sản phẩm từ cá nhân hoặc đội ngũ nhỏ, có thể sẽ được phát triển theo cách này.
Bảng xếp hạng mức độ phổ biến của các mô hình lớn
Hầu hết các bảng xếp hạng hiện nay đều đo lường năng lực của các mô hình lớn. Nhưng có người đã tìm ra cách để đo lường “nhân khí” của chúng.
Cụ thể, họ thu thập 200 chủ đề hot nhất mỗi ngày trên Hacker News, lọc ra các chủ đề liên quan đến lập trình và AI, sau đó dựa trên các bình luận để xem mô hình nào được thảo luận nhiều nhất và đánh giá tốt nhất.
Hacker News là cộng đồng lập trình viên nổi tiếng, nơi hàng ngày có lượng lớn kỹ sư truy cập và thảo luận. Vì vậy, nó mang tính đại diện rất cao. Mô hình nào được nhắc đến nhiều nhất với tỷ lệ phản hồi tích cực cao nhất chính là mô hình phổ biến nhất.
Trang web của dự án này là HN SOTA, cập nhật bảng xếp hạng mỗi ngày.
Tuần này, ba vị trí dẫn đầu lần lượt là Claude Opus 4.7, GPT 5.5 và Claude Sonnet.
Các mô hình của Trung Quốc như Kimi K2.6, DeepSeek V4, Qwen 3.6 và GLM 5.1 đều lọt vào top 10.
Tin tức công nghệ
Colin Angle, người sáng lập công ty iRobot và là cha đẻ của robot hút bụi, vẫn tiếp tục nghiên cứu robot sau khi nghỉ hưu.
Gần đây, công ty của ông đã ra mắt một chú chó robot chủ yếu dùng để bầu bạn.
Điểm đặc biệt nhất là nó trông không giống một cỗ máy mà giống một món đồ chơi nhồi bông hơn, có thể đi theo và tương tác với bạn.
Với công nghệ hiện nay, chúng ta đã có thể tạo ra những chú chó robot giống hệt thật. Có lẽ sau này người ta sẽ thích nuôi chó robot hơn là chó thật, vì chúng có thể ở bên cạnh bạn mà không cắn, không sủa, và bạn cũng chẳng cần phải dắt chúng đi dạo.
Huawei vừa giới thiệu một công nghệ mới: tích hợp máy chiếu trực tiếp vào đèn pha ô tô.
Khi dừng xe, bạn có thể bật đèn để chiếu video lên tường hoặc màn chiếu phía trước.
Phát minh này rất thực tế cho những chuyến dã ngoại bằng xe hơi hoặc xem video ngay trong gara.
Cần lưu ý rằng vì độ sáng của máy chiếu quá cao, nó không thể bật khi xe đang chạy để tránh làm chói mắt tài xế đi ngược chiều, mà chỉ có thể sử dụng khi xe đã dừng hẳn.
Liệu AI có thể thay thế bác sĩ khám bệnh? Đây vẫn là một chủ đề gây tranh cãi.
Dù trình độ của AI có thể cao hơn một số bác sĩ, nhưng để đảm bảo trách nhiệm với bệnh nhân, hiện tại AI thường không được phép kê đơn thuốc, việc này vẫn thuộc về các bác sĩ.
Đại học Harvard đã thực hiện một thử nghiệm và tìm ra một vị trí rất hiệu quả cho AI trong bệnh viện: sàng lọc bệnh nhân tại phòng khám.
Nhiều bệnh nhân không biết mình mắc bệnh gì, nên khám khoa nào, dẫn đến nhu cầu cần được sàng lọc tại lối vào phòng khám để xác định đúng chuyên khoa.
Thử nghiệm cho thấy AI dựa trên triệu chứng của bệnh nhân để đưa ra chẩn đoán ban đầu và phân bổ khoa khám có độ chính xác cao hơn bác sĩ thực thụ. AI đã đưa ra chẩn đoán cơ bản chính xác cho 67% trường hợp, vượt trội hơn mức 50-55% của bác sĩ.
Vì vậy, AI có thể được ứng dụng như sau: tại lối vào phòng khám, bệnh nhân được AI sàng lọc và đưa ra chẩn đoán ban đầu, sau đó bác sĩ sẽ thăm khám chi tiết hơn trước khi kê đơn thuốc.
4. Tấn công Injection vào xe tự hành
Các mô hình AI thường đối mặt với nguy cơ tấn công “injection”, khi hacker đưa vào các lời nhắc độc hại. Ít ai ngờ rằng xe tự hành cũng gặp phải tình trạng tương tự.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học California đã thực hiện một thử nghiệm.
Họ đứng giữa đường và lần lượt giơ ba tấm biển có dòng chữ lớn “Đi tiếp” để xem xe tự hành có chú ý hay không.
Trong hai lần đầu, chiếc xe đã tự động dừng lại khi thấy có người cản đường. Tuy nhiên ở lần thứ ba, chiếc xe đã nghe theo chỉ dẫn trên tấm biển và tiếp tục tiến thẳng về phía người đang giơ biển.
Điều này cho thấy hệ thống tự lái cũng có nguy cơ bị tấn công “injection”. Hệ thống cần phải phân biệt được đâu là biển báo giao thông hợp lệ và đâu là chỉ dẫn ác ý được đưa vào từ bên ngoài.
Bài viết
1. Tôi phát triển bản đồ cho Apple Watch (tiếng Anh)
Tác giả ghi lại quá trình phát triển ứng dụng bản đồ cho đồng hồ, trong đó việc thiết kế một giao diện người dùng phù hợp là một thách thức không hề nhỏ.
2. So sánh GPT Image 2 và Nano Banana 2 (tiếng Anh)
Bài viết so sánh hai mô hình tạo ảnh mạnh mẽ nhất hiện nay để xem cái tên nào nhỉnh hơn.
3. Chrome âm thầm cài đặt một mô hình AI dung lượng 4GB (tiếng Anh)
Có người phát hiện ra trình duyệt Chrome tự động tải xuống một tệp mô hình AI mang tên weights.bin nặng tới 4GB mà người dùng không hề hay biết. Ngay cả khi xóa đi, nó vẫn sẽ tự động tải lại.
4. Phân tích chi tiết MacBook Neo (tiếng Anh)
MacBook Neo ra mắt năm 2026 là dòng máy tính xách tay giá rẻ của Apple chỉ với 8GB RAM, bài viết này phân tích tại sao đây vẫn là một sản phẩm xuất sắc.
5. Animation CSS dựa trên khung nhìn (viewport) (tiếng Anh)
Hoạt ảnh CSS thường dựa trên thời gian, nhưng API Animation Timeline mới nhất cho phép thay đổi dựa trên khung nhìn, tức là kích hoạt hoạt ảnh theo tỷ lệ phần trăm di chuyển của phần tử trong khung nhìn.
6. Tại sao bầu trời lại có màu xanh (tiếng Anh)
Bài viết giải thích một cách dễ hiểu các vấn đề liên quan đến màu sắc bầu trời: tại sao có màu xanh, tại sao lúc hoàng hôn lại đỏ, tại sao mây màu trắng, hay tại sao bầu trời sao Hỏa lại màu đỏ còn hoàng hôn trên đó lại màu xanh.
Công cụ
1. auge
Công cụ dòng lệnh dựa trên khung làm việc thị giác Apple Vision tích hợp trong macOS, cho phép thực hiện phân tích thị giác hình ảnh ngay trong terminal.
2. BleachBit
Ứng dụng máy tính đa nền tảng nổi tiếng dùng để dọn dẹp các tệp rác của nhiều loại trình duyệt khác nhau.
3. Cicada
Một bảng trắng trên web không cần máy chủ, chỉ là một tệp HTML duy nhất nặng 13KB, không có bất kỳ phụ thuộc nào. Các hình vẽ được lưu trữ ngay trong URL. (@Bennet7291 đóng góp)
Công cụ web hỗ trợ nhúng phông chữ vào phụ đề ASS, giúp giảm dung lượng tệp phụ đề. (@mtsubs đóng góp)
5. Infinitum
Máy chủ RSS mã nguồn mở cho phép tự triển khai, hỗ trợ lấy nội dung đầy đủ, phân tích bằng AI, gom nhóm sự kiện và đi kèm trình đọc phía frontend. (@shawnxie94 đóng góp)
6. tunnix
Đường truyền SOCKS5/HTTP được mã hóa, yêu cầu cài đặt cả phía máy chủ và máy khách dòng lệnh cục bộ. (@aeroxy đóng góp)
7. curve-arrow
Trình tạo mũi tên cong định dạng SVG. (@YYsuni đóng góp)
8. LynxDB
Công cụ phân tích log từ một tệp thực thi duy nhất, có thể thiết lập nhiều điều kiện khác nhau để trích xuất thông tin từ nhiều loại nhật ký máy chủ. (@OrlovEvgeny đóng góp)
Một công cụ dòng lệnh bằng Rust, kết nối với trình duyệt Chrome thông qua giao thức DevTools để thực hiện các thao tác trên trang web, hỗ trợ kết nối tự động, phù hợp để AI Agent gọi sử dụng. (@aeroxy đóng góp)
10. LaunchNext
macOS phiên bản mới đã loại bỏ Launchpad và thay thế bằng một giao diện khó dùng, đây chính là giải pháp thay thế mã nguồn mở cho nó. (@meichiny đóng góp)
Liên quan đến AI
1. SpineDigest
Công cụ dòng lệnh giúp tóm tắt các cuốn sách điện tử dài thành các phiên bản ngắn gọn hơn thông qua AI. (@BlackHole1 đóng góp)
Công cụ trực tuyến hỗ trợ phát hiện và ẩn danh dữ liệu cá nhân trong văn bản, dựa trên mô hình chạy cục bộ Privacy Filter của OpenAI. (@airyland đóng góp)
3. OpenClip
Dịch vụ web mã nguồn mở, sử dụng AI để tự động tải video từ Bilibili/YouTube và trích xuất những khoảnh khắc đặc sắc. (@linzzzzzz đóng góp)
4. Readme.skill
Một Skill giúp thống kê các hoạt động của bạn trong Claude Code hoặc Codex. (@study8677 đóng góp)
Một Skill sử dụng mô hình GPT Images 2 (cần API Key) để tạo file thuyết trình PPT, cung cấp sẵn 10 bộ mẫu trang trình bày. (@JuneYaooo đóng góp)
Tài liệu
1. Nguyên lý hoạt động của các mô hình lớn (tiếng Anh)
Bài giải thích chuyên sâu về nguyên lý của mô hình lớn với các hình minh họa tương tác, dành cho người mới bắt đầu dựa trên phân tích kỹ thuật của Andrej Karpathy.
2. Lập trình C++ hiện đại (Modern C++ Programming)
Khóa học mã nguồn mở bằng tiếng Anh dưới dạng các slide chi tiết, giúp những lập trình viên đã biết C có thể làm chủ C++.
Hình ảnh
Tháng 4 năm nay, Mỹ đã phóng tàu vũ trụ Artemis II, đưa 4 phi hành gia bay quanh Mặt Trăng. Trang web này tập hợp hơn 300 bức ảnh về chuyến bay lần này.
Ảnh trên chụp cảnh mọi người tiễn đưa các phi hành gia tiến vào bệ phóng ngày 1 tháng 4.
Đây là Artemis II, ở giữa là thân tên lửa (bao gồm bốn động cơ ở đáy), hai bên là hai bộ đẩy cao 54 mét, và trên cùng là tàu vũ trụ Orion chở các phi hành gia.
Hình ảnh hai phút sau khi phóng, hai tên lửa đẩy bắt đầu tách ra, và điểm sáng nhỏ phía dưới chính là tàu Orion.
Tuyến đường 66 (Route 66) là cung đường nổi tiếng nhất nước Mỹ, đi qua những chặng quan trọng của 16 tiểu bang. Dọc đường là vô số nhà hàng, trạm xăng, nhà nghỉ cùng tầm nhìn khoáng đạt.
Mở cửa từ năm 1926, tuyến đường này đã chứng kiến bao thăng trầm, từ nơi trú ẩn thời Đại suy thoái, tuyến tiếp tế hậu cần thời Thế chiến II, đến hành trình du lịch bằng ô tô giữa thế kỷ 20, trở thành một “viên nang thời gian” của nước Mỹ.
Năm nay đánh dấu kỷ niệm 100 năm ngày mở tuyến, Bưu điện Hoa Kỳ đã phát hành bộ tem gồm 8 chiếc với phong cách rất đặc trưng.
Trích đoạn
Những dự án ở công ty giống như tòa nhà chọc trời, còn những dự án cá nhân theo sở thích của bạn chỉ là những túp lều nhỏ.
Những kỹ sư chỉ biết xây nhà chọc trời cuối cùng sẽ kiệt sức. Những vấn đề họ gặp phải trở nên lặp đi lặp lại, quá trình phát triển trở nên ngột ngạt và những tia sáng sáng tạo dần lịm tắt. Bạn viết code không còn vì đam mê muốn kiến tạo nữa, mà chỉ vì những yêu cầu thương mại.
Hãy bảo vệ tốt dự án cá nhân của mình, vì đó là nơi nuôi dưỡng trí tò mò, là nơi bạn làm các thí nghiệm và là nơi bạn định nghĩa mình là một người sáng tạo chứ không chỉ là một nhân viên làm thuê.
Công ty có thể dạy bạn cách viết mã nguồn đứng vững trước thử thách của thời gian, nhưng chỉ có dự án cá nhân mới đảm bảo bạn luôn giữ được ngọn lửa đam mê với những dòng code.
2. Làm việc khi “cửa gara” đang mở
Trên đường đi làm của tôi có một xưởng mộc mà ông chủ luôn mở toang cửa.
Mỗi ngày đạp xe ngang qua, tôi lại ngó vào trong để chiêm ngưỡng đủ loại công cụ ông bày biện hay những chồng ván gỗ ông chuẩn bị cho các đơn hàng. Điều đó thực sự mang lại cảm giác dễ chịu. Tất cả âm thầm truyền đi một thông điệp: “Nơi này đang hoạt động bình thường”.
Trên Internet, mỗi người cũng giống như xưởng mộc này vậy. Nếu bạn không lên tiếng, giống như xưởng đóng cửa, chẳng ai biết đến sự tồn tại của bạn và bạn sẽ biến mất. Chỉ khi thấy bạn nói chuyện, mọi người mới biết bạn vẫn đang hoạt động, là một công xưởng đang mở cửa.
Từ đó suy ra: Trên Internet, những người dễ được chú ý nhất chính là những người không ngừng lên tiếng.
Trích dẫn
1.
Việc đào Monero hoàn toàn khác với Bitcoin. Ý tưởng thiết kế của nó là cố gắng để mọi người đều có thể tham gia đào, ngăn chặn những người sở hữu máy đào chuyên dụng chiếm ưu thế.
Chương trình đào của nó sẽ mô phỏng một CPU đa năng, làm cho CPU chuyên dụng của máy đào trở nên vô dụng. Nói cách khác, việc đào Monero chỉ phù hợp với CPU thông thường trên máy tính gia đình.
— 《Cơ chế Proof of Work của Monero》
2.
Sau này sẽ không còn kỹ sư sơ cấp (junior engineer) nữa, vì máy móc có thể làm những gì họ đang làm với chi phí rẻ hơn. Thế nhưng, giá trị của một kỹ sư sơ cấp không nằm ở những việc họ có thể làm ngay lúc này, mà ở con người họ sẽ trở thành trong tương lai. Có lẽ vài năm nữa, chúng ta sẽ phải thắc mắc: những kỹ sư cao cấp (senior engineer) đi đâu hết rồi?
— stvn.sh
3.
AI đã đẩy nhanh tốc độ viết code, thách thức chính đối với các startup hiện nay là quản trị sản phẩm (product management).
Nếu việc phát triển bản mẫu (prototype) chỉ mất một ngày, trong khi việc quảng bá và thu thập phản hồi từ người dùng mất một tuần, đội ngũ sẽ phải dựa vào trực giác để đưa ra quyết định nhanh hơn.
— Andrew Ng, nhà khoa học máy tính AI nổi tiếng
4.
Kế hoạch nghề nghiệp của bạn chỉ gồm ba bước: (1) Trở nên giỏi giang trong một việc gì đó, (2) Tìm cách kiếm tiền từ việc đó, (3) Làm việc đó lâu nhất có thể.
— 《Tôi đã gia nhập ngành game như thế nào》
(Hết)