Trạng thái "Mục não"
Trạng thái “Mục não”
Bản tin này ghi lại những nội dung công nghệ đáng chia sẻ hàng tuần, phát hành vào thứ Sáu.
Tạp chí này mã nguồn mở, hoan nghênh đóng góp. Ngoài ra còn có dịch vụ “Ai đang tuyển dụng”, đăng tin tuyển dụng lập trình viên. Hợp tác vui lòng liên hệ qua email (yifeng.ruan@gmail.com).
Ảnh bìa
Bảo tàng chủ đề Thị thực Hòa bình tại Ích Dương, Hồ Nam, nhằm kỷ niệm Tiến sĩ Hà Phượng Sơn đã cứu giúp người Do Thái trong Thế chiến II. Các lớp tấm thép ở mặt ngoài tượng trưng cho các văn bản thị thực, lối vào hẹp và góc cạnh tạo cảm giác đè nén, nhưng không gian bên trong dần mở rộng ra phía ánh sáng và tự do. (via)
Trạng thái “Mục não”
Gần đây tôi học được một thuật ngữ mới là “brain rot” (mục não).
Nghĩa của nó đúng như mặt chữ. Có những người trông thì bình thường, nhưng bộ não đã biến dị, có những phần đã bị mục ruỗng.
Theo bài viết giới thiệu, triệu chứng của “mục não” là khả năng tư duy giảm sút, khó tập trung chú ý trong thời gian dài để tiến hành suy luận và phản tư sâu sắc.
Cứ gặp phải vấn đề hơi khó, cần phải suy nghĩ đi suy nghĩ lại là bạn sẽ thấy bứt rứt. Không chỉ là bứt rứt về tâm lý mà còn cả về sinh lý, toàn thân bồn chồn, không muốn nghĩ nhiều, chỉ mong nhanh chóng kết thúc cho xong.
Bạn có triệu chứng này không? Nếu có thì bạn đang có nguy cơ bị “mục não” rồi. Tôi cảm thấy não mình cũng có một chút. Gặp những khái niệm phần mềm và thuật toán phức tạp, trước đây tôi sẽ nghiên cứu kỹ cho đến khi hiểu rõ mới thôi, còn bây giờ dễ là chỉ liếc qua rồi bỏ qua luôn, không hiểu thì thôi, chỉ cần biết cái tên là được.
Nguyên nhân chính của “mục não” là những bài viết “giật tít” và video ngắn đầy rẫy trên các nền tảng mạng. Mục tiêu của chúng là thu hút lưu lượng, gây hứng thú và thỏa mãn người xem trong thời gian ngắn nhất. Khi bạn xem những nội dung này lâu ngày, não bộ sẽ bị kích thích dồn dập, thời gian duy trì trạng thái hưng phấn tư duy ngày càng ngắn lại, dẫn đến mất đi năng lực suy nghĩ sâu trong thời gian dài.
Đó là lý do tại sao một người khi đã quen xem video ngắn thì không thể rời xa việc nén nội dung. Một bài viết vài nghìn chữ họ cũng yêu cầu mô hình lớn tóm tắt lại. Một bộ phim 90 phút họ cũng thà xem vài phút video giải thích phim cho xong.
Một khi đã bị “mục não”, khó tập trung suy nghĩ lâu thì cũng khó mà học tập và xử lý những vấn đề có độ khó cao. Hiện nay có vẻ như không có cách giải quyết nào tốt, vì thời gian của con người hiện đại ngày càng vụn vặt, nội dung phân mảnh là xu thế lớn.
Cách đối phó có lẽ là làm ngược lại, chia nhỏ việc học tập và suy nghĩ thành một chuỗi các câu hỏi ngắn. Ví dụ, việc học sau này không còn là một cuốn giáo trình dày cộp nữa mà là hàng chục video ngắn, mỗi video chỉ mất hai ba phút để giải thích một điểm kiến thức. Chỉ với độ dài thời gian này, tư duy của học sinh mới có thể giữ được sự tập trung.
Trọng số có bản quyền không?
Các mô hình lớn trong nước thường là mã nguồn mở, nhưng gần đây đã có sự thay đổi.
Có mô hình phát hành theo kiểu đóng nguồn. Có loại chỉ mở mã nguồn phiên bản tham số nhỏ mà không mở phiên bản tham số lớn. Có loại không cho phép thương mại hóa trừ khi được cấp phép. Tôi sẽ không nêu đích danh ở đây.
Một độc giả trên “Hacker News” đã đưa ra nghi vấn về việc các mô hình lớn mã nguồn mở sửa đổi giấy phép: Các mô hình lớn mã nguồn mở có lẽ không có quyền thiết lập giấy phép.
Ý anh ấy là, các mô hình lớn mã nguồn mở hiện nay chủ yếu mở các tệp trọng số (weight files) và mã nguồn vận hành đi kèm. Cái gọi là “tệp trọng số” thực chất là một ma trận khổng lồ biểu thị khả năng xuất hiện của các Token trong kết quả tạo ra.
Trọng số là cốt lõi của mô hình lớn, và nó đến từ việc tính toán trên khối lượng dữ liệu khổng lồ. Điều đó có nghĩa là trọng số chẳng qua chỉ là kết quả tính toán, và anh ấy cho rằng kết quả tính toán thì không có bản quyền.
Ví dụ, bạn viết một chương trình thực hiện thuật toán tính căn bậc hai của 2 hiệu quả hơn. Vậy thì chương trình đó có bản quyền, nhưng kết quả tính toán căn bậc hai của 2 (1.414) thì không có bản quyền. Bởi vì kết quả tính toán chỉ là sản phẩm của một quá trình cơ học, không liên quan đến sự sáng tạo của con người.
Theo cách nói này, trọng số hoàn toàn không có bản quyền, và đương nhiên cũng không thể nói đến việc thiết lập hay sửa đổi giấy phép.
Tôi không phải chuyên gia bản quyền nên không chắc cách nói này có đúng không, nhưng nghe qua thì thấy có lý. Mọi người có thể tự mình hỏi mô hình lớn xem “kết quả tính toán có bản quyền không?” để xem chúng trả lời thế nào.
Tin công nghệ
Nhóm nghiên cứu tại Đại học Washington đã phát triển chiếc tai nghe không dây đầu tiên trên thế giới tích hợp camera siêu nhỏ.
Trong hình, phần nhô ra nhỏ ở đáy tai nghe chính là camera siêu nhỏ.
Công dụng lớn nhất của nó là tương tác với AI. Bạn có thể hỏi trực tiếp: “Tiêu đề trang bìa của tạp chí tiếng Anh trên tay tôi có nghĩa là gì”, tai nghe sẽ gửi hình ảnh camera qua Bluetooth đến điện thoại, và mô hình lớn trên điện thoại sẽ trả lời.
Do giới hạn băng thông, nó chỉ có thể chụp ảnh đen trắng độ phân giải thấp. Về lâu dài, nếu không cần mô-đun hiển thị, loại tai nghe camera này sẽ phù hợp để đeo hơn kính AI vì nhiều người không thích đeo kính trong thời gian dài.
Gần đây, có người đã tải các bài hát của Eddie Dalton lên cửa hàng nhạc số iTunes của Apple.
Ca sĩ này thực tế không hề tồn tại. Hình ảnh, giọng nói, video đều do AI tạo ra, nhưng người tải lên không hề tiết lộ điều này.
Kết quả là những bài hát AI này cực kỳ được yêu thích. Trong top 100 đĩa đơn của iTunes, anh ta chiếm tới 11 vị trí, với hai bài lọt vào top 10.
Album của anh ta cũng xếp thứ ba trên iTunes.
Trước đây có người nói rằng sau khi AI và robot đảm nhận công việc hàng ngày, con người có thể làm sáng tạo nghệ thuật như ca hát, nhảy múa, vẽ tranh, viết lách, quay video… Bây giờ xem ra AI cũng sẽ cạnh tranh công việc nghệ thuật với con người.
Ghế hạng phổ thông trên các chuyến bay đường dài thường rất không thoải mái. United Airlines đã nghĩ ra một cách cải tiến.
Nếu là một gia đình ba người, họ có thể tháo đệm ghế ra để cả nhà nằm xuống sàn ngủ.
Hãng hàng không sẽ cung cấp gối và chăn, thậm chí cả nệm.
Nếu là khách đi một mình, bạn sẽ cần mua cùng lúc ba ghế liền nhau, may mà như vậy vẫn rẻ hơn hạng nhất.
Tôi nghĩ đường sắt cao tốc Trung Quốc có thể cân nhắc cách làm này. Một số tuyến đường dài không có giường nằm có thể cho phép tháo vài hàng ghế để hành khách nằm xuống sàn nghỉ ngơi.
Bài viết
1、Sự thật về mã nguồn của Claude Code (tiếng Anh)
Cách đây không lâu mã nguồn Claude Code bị rò rỉ. Sau khi nghiên cứu kỹ, người ta phát hiện toàn bộ mã nguồn này đều do AI tạo ra và chất lượng không cao. Một hàm dài tới 3.167 dòng, chứa 486 nhánh rẽ và 12 lớp lồng nhau. Tệp đầu vào main.tsx có kích thước 785 KB.
Tác giả kết luận rằng sau khi lập trình AI trở nên phổ biến, rò rỉ mã nguồn, tấn công chuỗi cung ứng và những đoạn mã sản xuất lộn xộn sẽ trở thành trạng thái bình thường mới.
2、Trình duyệt Chrome hỗ trợ Skill nguyên bản (tiếng Anh)
Chrome chính thức thông báo hỗ trợ sử dụng “kỹ năng” (skill) bên trong tiện ích Gemini. Đó là một đoạn lời nhắc (prompt) được thiết lập sẵn để hoàn thành nhiệm vụ chỉ qua một cú nhấp chuột. Đây có lẽ là hướng phát triển sau này của trình duyệt.
3、Android sẽ tước bỏ thông tin vị trí của ảnh (tiếng Anh)
Bài viết này chỉ ra một điểm dễ bị bỏ qua, đó là khi tải ảnh lên trang web, Android sẽ tự động tước bỏ thông tin vị trí của ảnh. Chia sẻ ảnh qua Bluetooth hoặc QuickShare cũng không được, trừ khi bạn tự phát triển ứng dụng ảnh hoặc truyền ảnh qua USB.
4、Bộ công cụ công nghệ 20 USD mỗi tháng của tôi (tiếng Anh)
Trang web của tác giả tạo ra doanh thu 10.000 USD mỗi tháng nhưng chi phí vận hành chỉ 20 USD. Tác giả giới thiệu bộ công cụ công nghệ mà anh ấy sử dụng.
5、Bạn có thực sự cần cơ sở dữ liệu không? (tiếng Anh)
Bài viết này cho rằng nếu lượng dữ liệu không lớn, các trang web nhỏ hoàn toàn có thể không cần cơ sở dữ liệu mà lưu trực tiếp vào tệp. Cho dù là đọc tệp trực tiếp, truy vấn từ bộ nhớ hay dùng thuật toán tìm kiếm nhị phân thì tốc độ cũng không hề chậm.
6、Tự làm nước ngọt (tiếng Anh)
Tác giả ghi lại quá trình tự làm Coca tại nhà, hóa ra nó chứa nhiều hóa chất đến vậy.
7、Những điều bạn chưa biết về Index (tiếng Anh)
Một bài viết phổ biến kiến thức về cơ sở dữ liệu, giới thiệu cách sử dụng cơ bản của chỉ mục (index) qua các ví dụ thực tế.
Công cụ
Phiên bản mới của phần mềm chỉnh sửa video nổi tiếng “DaVinci” đã thêm tính năng chỉnh sửa hình ảnh, có thể dùng như một phần mềm chỉnh sửa ảnh thực thụ.
2、Phyphox
Một ứng dụng điện thoại lâu đời nổi tiếng (hỗ trợ cả iPhone và Android), cung cấp giao diện ứng dụng cho các cảm biến khác nhau của điện thoại, do Đại học RWTH Aachen của Đức phát triển.
Một tiện ích Chrome dùng để tùy chỉnh trang chủ của tab mới.
Một công cụ đồng bộ clipboard. Nó có thể tự động đồng bộ clipboard từ máy tính này sang máy tính khác, nhưng cần cài đặt cả phía máy chủ và máy khách (hỗ trợ Windows, Linux, Android).
Trình viết blog tĩnh trên máy tính. Không cần thiết lập máy chủ, giúp bạn lập trang blog tĩnh của riêng mình mà không cần kiến thức kỹ thuật phức tạp. (@Hao4Wang đóng góp)
6、Recordly
Công cụ quay phim màn hình và chỉnh sửa mã nguồn mở, phù hợp để làm demo, trình diễn sản phẩm, hướng dẫn, video giải thích… Có thể quay toàn bộ màn hình hoặc từng cửa sổ và vào thẳng trình chỉnh sửa. (@Hao4Wang đóng góp)
Trang web thêm dấu chìm (watermark) cho hình ảnh và video, hỗ trợ tùy chỉnh mẫu template. (@FurryR đóng góp)
8、Input 0
Công cụ nhập liệu bằng giọng nói mã nguồn mở miễn phí cho macOS, chạy cục bộ, hỗ trợ mô hình lớn để nhận diện văn bản giọng nói và trau chuốt văn bản. (@Justin3go đóng góp)
Công cụ theo dõi thời gian mã nguồn mở, giải pháp thay thế cho phần mềm thương mại Toggl. (@CorrectRoadH đóng góp)
AI
Ứng dụng AI trên máy tính để lồng tiếng cho video, hỗ trợ dịch và nhân bản giọng nói, không cần mã khóa API và dịch vụ đám mây, tạo hoàn toàn cục bộ. (@Hao4Wang đóng góp)
2、EVA
Một AI Agent lập trình cực tối giản, chỉ cần một tập lệnh Python duy nhất, được định vị là phiên bản “cấu hình thấp” của Claude Code, có thể dùng để tham khảo cách triển khai. (@usepr đóng góp)
Một công cụ dòng lệnh để xuất bộ nhớ (memory) của Claude Code, sau đó nhập vào ứng dụng Claude hoặc các AI Agent khác. (@debugtheworldbot đóng góp)
Tạo báo cáo thống kê tiêu thụ Token cục bộ, hỗ trợ nhiều Agent (Claude Code, Codex, Cursor, Gemini, Kiro, OpenCode, OpenClaw và Every Code). (@mm7894215 đóng góp)
Tài nguyên
1、Bảo tàng Thuốc lá Trung Quốc
Một trang web cá nhân thu thập các nhãn hiệu thuốc lá nội địa khác nhau.
2、Các tác phẩm đoạt giải Cuộc thi Ảnh Báo chí Thế giới 2026
Trang này liệt kê tổng cộng 70 bức ảnh đoạt giải Ảnh Báo chí Thế giới năm nay, ghi lại nhiều sự kiện tin tức của năm ngoái.
Hình trên là gấu trúc trong tự nhiên được chụp bằng camera cảm biến hồng ngoại tại Khu bảo tồn Vương Lãng, Công viên Gấu trúc Lớn ở Miên Dương, Tứ Xuyên.
Trang web này thu thập những bài ký sự du lịch xuất sắc trên khắp thế giới, tuy nhiên số lượng bài viết chưa nhiều.
Hình ảnh
1、Bộ phản xạ laser trên mặt trăng
Năm 1971, sau khi tàu Apollo 14 của Mỹ hạ cánh xuống mặt trăng, các phi hành gia đã đặt một thiết bị màu trắng kích thước bằng một chiếc vali lên bề mặt mặt trăng.
Đây là một bộ phản xạ laser, hơi giống một chiếc gương, có thể phản xạ các tia laser bắn tới quay trở lại.
Nó được dùng để đo khoảng cách chính xác giữa Trái đất và Mặt trăng. Trái đất bắn laser lên Mặt trăng, bị chiếc gương này phản xạ lại, Trái đất nhận tín hiệu phản xạ và thông qua chênh lệch thời gian sẽ biết được khoảng cách chính xác.
Độ chính xác đo đạc hiện nay đã đạt đến mức milimet. Các nhà khoa học phát hiện ra rằng Mặt trăng đang rời xa Trái đất với tốc độ 3,8 cm mỗi năm.
Điểm tin
1、Thực trạng tồi tệ của việc phát triển phần mềm theo hợp đồng
Có những lập trình viên là nhân viên hợp đồng theo dự án chứ không phải nhân viên chính thức.
Những lập trình viên này chọn làm hợp đồng thay vì công việc toàn thời gian ổn định là vì muốn có sự linh hoạt và lợi ích kinh tế ngắn hạn. Sự linh hoạt có nghĩa là thời gian làm việc có thể tự sắp xếp, và bạn có thể ký cùng lúc nhiều hợp đồng.
Đáng tiếc là thực tế các công ty thuê lượng lớn nhân viên hợp đồng không có phúc lợi, việc sa thải cũng dễ dàng hơn nhiều và lương thấp hơn nhân viên toàn thời gian.
Tôi biết những điều này vì tôi đã từng làm nhân viên hợp đồng vài lần.
Ngoài tiền lương và phúc lợi không bằng nhân viên toàn thời gian, bạn còn hoàn toàn không có nghỉ phép có lương. Nếu bị ốm hoặc cần nghỉ một ngày thì bạn sẽ không nhận được lương ngày hôm đó.
Nhân viên hợp đồng còn một vấn đề nữa là công việc được thông báo và công việc thực tế được giao cuối cùng thường có sự khác biệt lớn.
Tôi từng phỏng vấn cho một vị trí backend Java, nhưng thực tế là tôi hầu như không viết hay bảo trì bất kỳ mã Java nào mà bị yêu cầu đi viết mã React, sửa các bộ test Jest có vấn đề kế thừa từ một nhóm khác, và các cấu hình Webpack cực kỳ chậm chạp.
Hai tháng sau tôi bị sa thải với lý do vô căn cứ là “lý do hiệu suất”. Tôi biết đó chỉ là cái cớ, tôi đã gặp quá nhiều vấn đề mà mình hoàn toàn không thể kiểm soát được.
Một trải nghiệm làm hợp đồng khác của tôi cũng vậy. Tôi trực luân phiên trong nhóm, sáng thứ Bảy phải trực mà không có lương. Bảng chấm công tôi nộp bị từ chối thẳng thừng, sếp gọi điện hỏi tôi tại sao lại làm thêm giờ.
Sau đó tôi phát hiện ra chủ thuê của mình không muốn trả lương làm thêm cho tôi, và sau đó tôi bị chấm dứt hợp đồng, họ bảo tôi qua điện thoại rằng tôi không đủ năng lực làm công việc này.
Tóm lại, nhân viên hợp đồng phần mềm hiện nay có đủ mọi bất cập nhưng lại không nhận được bất kỳ lợi ích nào. Nếu ai đó có thể từ nhân viên hợp đồng trở thành nhân viên toàn thời gian thì tất nhiên là rất tốt, nhưng ở mọi công ty tôi từng làm việc, nhân viên hợp đồng đều là công dân hạng hai.
Trích dẫn
1、
Tại Đại học Harvard năm học 2024-2025, tỷ lệ bài tập đạt điểm A là khoảng 60%, cao hơn nhiều so với mức khoảng 25% của năm học 2005-2006. Có thể thấy tình trạng lạm phát điểm số nghiêm trọng đến mức nào.
2、
Mô hình Claude Mythos có thể phát hiện và lợi dụng các lỗ hổng hệ thống, các đánh giá bên ngoài đã xác nhận điều này. Nhưng người đánh giá cũng phát hiện ra một sự thật nghiệt ngã: Bạn càng chi nhiều phí Token thì nó càng phát hiện ra nhiều lỗ hổng, và hệ thống càng an toàn hơn.
Điều này có nghĩa là nếu bạn muốn hệ thống an toàn, bạn phải chi nhiều Token hơn kẻ tấn công. Vì vậy, ngành bảo mật trở nên giống như Proof-of-Work trong khai thác tiền ảo, ai đầu tư nhiều hơn thì thắng.
— Simon Willison, nhà phát triển nổi tiếng.
3、
Một năm trước, tôi thường xuyên nhận được những pull request có chất lượng mã nguồn kém, thậm chí hoàn toàn không hiểu nổi, điều này khiến tôi nghi ngờ liệu người gửi có dùng AI không mà mã nguồn lại tệ đến thế.
Năm nay đã khác rồi. Khi nhận được pull request chất lượng thấp có lỗi chính tả, lỗi ngữ pháp, tôi lại nghi ngờ liệu người đóng góp có quên sử dụng AI để viết mã không, vì AI sẽ nâng cao đáng kể mức sàn chất lượng mã nguồn.
— 《Thực tiễn lập trình AI của ClickHouse》
4、
Khi chiến tranh đương đại diễn ra, chính phủ tuyên truyền thông qua các meme và hoạt hình búp bê. Điều này nghe có vẻ khó tin nhưng đó chính là biểu hiện của thời đại nền tảng.
Việc đóng gói chiến tranh thành ngôn ngữ hình ảnh mang tính giải trí sẽ giúp việc tuyên truyền dễ dàng lan truyền hơn. Mạng xã hội là một đấu trường mở, nội dung có sức hút nhất sẽ có phạm vi lan truyền lớn nhất.
— 《Khi sự lan truyền trở thành thông tin》
5、
Các mô hình lớn có nghĩa là Markdown hiện giờ là một định dạng tệp có thể thực thi. Bạn tải xuống một tệp Markdown, mô hình lớn của bạn sẽ có thêm một phụ thuộc bên thứ ba mới, và bất kỳ sửa đổi nào của nó cũng có thể là một cuộc tấn công tiêm mã (injection attack).
— 《Thời gian hạ nhiệt của các phụ thuộc bên thứ ba》
Nhìn lại các năm trước
Tương lai chính là sự mất đi cảm giác vĩnh cửu（#346）
Jia Tan, tác giả của hậu độc xz là ai?（#296）
Danh tính mạng không bao giờ mất（#246）
Tương lai của máy chơi game cầm tay（#196）
(Hết)