Tài nguyên, sự bình đẳng xã hội và sức mạnh tính toán
Tôi muốn chia sẻ một góc nhìn khá thú vị: Tài nguyên quá dư thừa sẽ gây ra bất bình đẳng xã hội. Bản thân tôi không hẳn là đồng tình với quan điểm này, nhưng tôi thấy hướng tư duy của nó rất độc đáo.
Tài nguyên, sự bình đẳng xã hội và sức mạnh tính toán
Ảnh bìa
Di tích cung Điện Đại Minh ở Tây An, sử dụng các tấm acrylic trong suốt để phác họa lại kiến trúc cổ đại, giúp du khách trải nghiệm khung cảnh năm xưa ngay tại chính di tích. (via)
Tài nguyên, sự bình đẳng xã hội và sức mạnh tính toán
Tôi muốn chia sẻ một góc nhìn khá thú vị: Tài nguyên quá dư thừa sẽ gây ra bất bình đẳng xã hội. Bản thân tôi không hẳn là đồng tình với quan điểm này, nhưng tôi thấy hướng tư duy của nó rất độc đáo.
Đây là ý tưởng được triết gia người Áo Ivan Illich đưa ra trong cuốn sách “Năng lượng và Bình đẳng” (Energy and Equity) xuất bản năm 1973. Ông cho rằng lượng điện tiêu thụ bình quân có mối liên hệ mật thiết với sự bình đẳng xã hội.
“Năng lượng và sự bình đẳng chỉ có thể cùng tăng trưởng đến một mức độ nhất định. Khi lượng điện tiêu thụ bình quân đầu người nằm dưới một ngưỡng cụ thể, việc tăng lượng điện sẽ giúp cải thiện sự bình đẳng xã hội. Nhưng một khi vượt qua ngưỡng đó, sự tăng trưởng năng lượng sẽ phải trả giá bằng chính sự bình đẳng.”
Ý của ông là, việc giúp mọi người đều có điện dùng rõ ràng là thúc đẩy bình đẳng xã hội. Nhưng một khi nguồn điện trở nên quá dư thừa, nó lại làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng.
Để chứng minh luận điểm của mình, ông đưa ra một ví dụ còn kỳ lạ hơn: Tốc độ xe quá nhanh cũng làm gia tăng bất bình đẳng xã hội.
“Khi tốc độ của phương tiện vượt quá một giới hạn nhất định, chúng sẽ tạo ra cảm giác xa cách giữa người với người. Chúng kéo giãn khoảng cách của số đông, nhưng lại chỉ rút ngắn khoảng cách cho một số ít người.”
“Sự gia tăng tốc độ vô hình trung mang lại mã lực lớn hơn cho một nhóm thiểu số, làm trầm trọng thêm cảm giác vội vã về thời gian của đại đa số người đi làm, và khiến họ cảm thấy mình ngày càng bị tụt lại phía sau.”
Nghĩa là, tốc độ xe nhanh sẽ nới rộng khoảng cách giữa người với người, nhưng chỉ một số ít người có khả năng sở hữu các phương tiện giao thông tốc độ cao. Tốc độ càng nhanh thì càng giúp những người này dẫn trước xa hơn.
Hơn nữa, khi tốc độ xe tăng lên, đơn vị đo lường thời gian cũng bị thu nhỏ lại. Trước đây, thời gian được tính bằng ngày; từ khi có ô tô, người ta bắt đầu tính bằng giờ, và sau này có thể là bằng phút.
“Có vẻ như trên khắp thế giới, khi tốc độ của một số phương tiện vượt qua giới hạn 15 dặm/giờ (25 km/giờ), sự vội vã về thời gian liên quan đến giao thông bắt đầu gia tăng.”
Thời gian trở nên gấp gáp cũng là một lợi thế nghiêng về phía người giàu. Đối với những người ở tầng lớp dưới, dù nó khiến cuộc sống có vẻ có giá trị hơn, nhưng thực ra lại mệt mỏi hơn rất nhiều.
Vì vậy, đề xuất của ông là chúng ta nên giới hạn tốc độ xe để tránh việc tăng tốc vô hạn. Mục đích không phải vì an toàn giao thông, mà là để ngăn một số người dẫn trước quá xa. Tương tự, cũng nên giới hạn lượng điện tiêu thụ để tránh việc một số người nắm giữ quá nhiều năng lượng.
Lý thuyết của ông có thể tóm gọn như sau: Khi một loại tài nguyên phát triển đến mức không còn khan hiếm nữa, nó sẽ rơi vào tay một nhóm thiểu số. Nhóm người này sẽ tận dụng tài nguyên đó để nới rộng khoảng cách giàu nghèo, làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng xã hội.
Chiếu theo lý thuyết này, sức mạnh tính toán (computational power) cũng vậy. Giai đoạn đầu, việc phổ cập sức mạnh tính toán sẽ cải thiện phúc lợi cho mọi người, thúc đẩy sự bình đẳng. Nhưng đến một giới hạn nhất định, khi sức mạnh tính toán không còn khan hiếm, lượng tính toán tăng thêm chỉ giúp nhóm thiểu số củng cố lợi thế công nghệ của họ, làm gia tăng khoảng cách xã hội.
Cho nên, đến lúc đó, chính phủ cần phải thiết lập các giới hạn về sức mạnh tính toán để ngăn chặn việc một số ít người sở hữu quá nhiều năng lực xử lý.
Tôi nghĩ lý thuyết này thực chất là bàn về câu chuyện phân bổ tài nguyên: Làm sao để ai cũng có thể tiếp cận tài nguyên, đồng thời ngăn chặn việc một số ít người thâu tóm quá nhiều.
Thú thật, tôi hơi bi quan. Tôi nghĩ việc này gần như bất khả thi. Để nâng cao hiệu quả kinh tế, chúng ta không thể nào bảo đảm một sự phân bổ tài nguyên đồng đều tuyệt đối được.
Cách phá hoại một tổ chức
Năm 1944, Thế chiến thứ hai đang bước vào giai đoạn khốc liệt.
Cục Dịch vụ Chiến lược (OSS) – tiền thân của CIA – đã bí mật biên soạn một cuốn sổ tay nhỏ mang tên “Sổ tay thực chiến phá hoại đơn giản” (Simple Sabotage Field Manual), rồi phát tán cho người dân ở Đức và các vùng bị chiếm đóng, hướng dẫn họ cách ngầm phá hoại phát-xít Đức từ bên trong.
Năm 2008, cuốn sổ tay này được giải mật và cho phép tải về công khai.
Người ta kinh ngạc nhận ra rằng nội dung cuốn sổ tay này cực kỳ thực tế và hoàn toàn không hề lỗi thời. Nó không chỉ dùng để phá hoại phát-xít Đức mà còn có thể phá hoại bất kỳ tổ chức nào.
Một trong các chương nói về chủ đề quan liêu: Chỉ cần thúc đẩy thói quan liêu càng nặng càng tốt, nó sẽ kéo tụt hiệu quả của tổ chức, khiến hệ thống không thể vận hành bình thường, từ đó đạt được mục đích phá hoại.
Cách hiệu quả nhất để hủy hoại một tổ chức là biến nó thành một bộ máy quan liêu. Từng cuộc họp vô nghĩa, từng biểu mẫu đòi hỏi chữ ký của năm bảy người, từng quy trình vốn chỉ mất sáu phút nhưng cuối cùng kéo dài tới sáu tuần. Những tầng lớp quy định chồng chéo sẽ bóp nghẹt mọi công việc thực tế.
Cuốn sổ tay liệt kê một vài cách làm cụ thể:
- Tuyệt đối không tự mình đưa ra quyết định. Hãy trình lên ủy ban để ủy ban quyết định.
- Tranh luận, kỳ kèo từng câu chữ cụ thể trong mọi văn bản.
- Cứ gặp việc gì quan trọng là đề xuất họp.
- Tuyệt đối không linh hoạt, luôn khăng khăng làm đúng quy trình một cách cứng nhắc.
- Soạn thảo văn bản càng dài dòng càng tốt.
- Tăng thêm các bước thủ tục hành chính và quy trình phê duyệt.
Chỉ cần kiên trì thực hiện sáu điều trên, bạn có thể phá hoại bất kỳ tổ chức nào, từ một quốc gia cho đến một đội ngũ nhỏ.
Tin tức công nghệ
1. Áo thun Bash
Nhà cung cấp dịch vụ CDN Akamai của Mỹ phối hợp với UNIQLO ra mắt một mẫu áo thun.
Mặt trước trông rất bình thường, nhưng mặt sau lại in một đoạn mã lớn.
Nhìn kỹ thì đó là một đoạn script Bash.
Toàn bộ mã thực thi của đoạn script đều đã được mã hóa bằng Base64.
Có người đã chụp ảnh lại, dùng công cụ OCR để quét mã và chạy thử. Kết quả là một vòng lặp liên tục hiển thị một làn sóng hình sin với dòng chữ: “Hòa bình cho tất cả” (Peace for ALL).
Một đội ngũ tại Đại học Northwestern (Mỹ) đã chế tạo thành công một chiếc drone có thể biến mất ngay trước mắt mọi người.
Chúng ta đều biết khi cánh quạt quay với tốc độ cực cao, cánh quạt gần như trở nên vô hình.
Chiếc drone này áp dụng đúng nguyên lý đó. Thân máy được thiết kế rỗng tối đa, sau đó toàn bộ cấu trúc sẽ tự xoay tròn với tốc độ cao để đạt hiệu ứng tàng hình.
Bức ảnh trên có một chiếc drone đang bay, bạn có nhận ra nó ở đâu không?
Vấn đề duy nhất là tiếng ồn của drone rất lớn. Chiếc drone tàng hình này chỉ có thể đánh lừa camera chứ ở ngoài thực địa thì không tài nào giấu được tiếng động.
Amap (Bản đồ Cao Đức) ra mắt tính năng mới, cấp cho bất kỳ địa điểm nào tại Trung Quốc một dãy số gồm 6 chữ số gọi là “mật mã vị trí”.
Bạn không cần phải nói cho người khác địa chỉ cụ thể nữa, chỉ cần chia sẻ dãy 6 chữ số này là xong, vừa dễ truyền đạt vừa dễ nhớ.
Tiếc là dãy số này lại thay đổi liên tục theo thời gian, hơi giống mã nhận phong bì đỏ, chỉ có hiệu lực trong 15 phút và có thể kéo dài tối đa 24 giờ. Nếu nhà nước ban hành một thuật toán thống nhất để tạo ra một mã vị trí cố định cho từng địa điểm thì tính ứng dụng thực tế sẽ cao hơn rất nhiều.
Chính phủ Mỹ đã phê duyệt kế hoạch thử nghiệm vệ tinh của một công ty khởi nghiệp. Vệ tinh này sẽ sử dụng một tấm gương có kích thước 18m x 18m để phản chiếu ánh sáng mặt trời xuống Trái Đất vào ban đêm.
Công ty cho biết gương không gian có thể giúp sản xuất điện mặt trời vào ban đêm, cung cấp ánh sáng cho lực lượng cứu hộ và chiếu sáng các đường phố trong đô thị.
Mục tiêu cuối cùng của họ là đưa tới 50.000 tấm gương phản chiếu cỡ lớn vào không gian. Tấm gương lớn nhất sẽ có chiều dài và rộng khoảng 55m, được cho là có khả năng cung cấp độ sáng tương đương 100 mặt trăng tròn.
Họ dự kiến mức giá thuê một tấm gương sẽ rơi vào khoảng 5000 USD mỗi giờ.
Với năng lực phóng tên lửa ngày càng mạnh mẽ như hiện nay, những dự án sáng tạo kỳ lạ ngoài không gian chắc chắn sẽ xuất hiện ngày một nhiều.
Bài viết
1. Bài phát biểu mới nhất của Giáo sư Andrew Yao, người đạt giải Turing (tiếng Trung)
Vào ngày 19 tháng 7, tại Diễn đàn Nhà tư tưởng thuộc Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới ở Thượng Hải, Giáo sư Andrew Yao đã trình bày bài phát biểu mang tên “Nguyên lý cơ bản của AI: Sức mạnh và giới hạn của trí tuệ nhân tạo”, thảo luận về những gì AI có thể và không thể làm.
2. Chính phủ Mỹ tịch thu lượng lớn Bitcoin như thế nào (tiếng Trung)
Báo chí thường đưa tin chính phủ Mỹ tịch thu Bitcoin, nhưng bạn đã bao giờ tự hỏi làm thế nào họ có thể làm được điều đó khi Bitcoin nằm trong các ví kỹ thuật số được mã hóa và chính phủ không có khóa riêng (private key) chưa? (@brain-zhang đóng góp)
3. Nên lưu trữ token xác thực ở đâu (tiếng Anh)
Bài viết lập luận rằng các token xác thực của trang web không nên lưu trữ trong localStorage mà nên được đặt trong Cookie.
4. Cách sao chép nhanh cơ sở dữ liệu SQLite giữa các máy chủ (tiếng Anh)
Bài viết giới thiệu phương pháp sao chép SQLite từ xa.
5. Cách sử dụng Git exclude (tiếng Anh)
Có những file local mà bạn không muốn commit lên kho lưu trữ, nhưng cũng không tiện ghi vào file gitignore (vì sẽ ảnh hưởng đến người khác). Khi đó, file git exclude chính là giải pháp dành cho bạn.
6. Hướng dẫn cơ bản về CSS in ấn trang web (tiếng Anh)
Nếu muốn in trang web ra giấy, bạn nên thiết lập style CSS cho việc in ấn như thế nào? Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn những bước cơ bản nhất.
Công cụ
1. Satteri
Một Markdown engine viết bằng Rust cho JS, giúp chuyển đổi cú pháp Markdown sang HTML một cách nhanh chóng, đồng thời hỗ trợ nhiều plugin hữu ích.
2. AsteroidOS
Hệ điều hành mã nguồn mở dành cho đồng hồ thông minh, không phát triển dựa trên Android mà được xây dựng trên nền tảng Linux.
3. GNU TeXmacs
Một trình soạn thảo máy tính đa nền tảng, chuyên dùng để viết các tài liệu khoa học kỹ thuật, hỗ trợ tính năng “nhìn sao thấy vậy” (WYSIWYG) cho các nội dung toán học.
4. Elysia
Một framework web nhẹ chạy trên TypeScript, được quảng cáo là giúp xây dựng các dịch vụ web một cách cực kỳ đơn giản và dễ dàng.
Hệ thống kho lưu trữ ảnh miễn phí xây dựng trên Cloudflare đi kèm ứng dụng desktop, hỗ trợ triển khai qua Docker và serverless. (@MarSeventh đóng góp)
6. DetectRadar
Công cụ đối chiếu IP đầu ra hiện tại với múi giờ, ngôn ngữ và các đặc trưng môi trường của trình duyệt, đồng thời kiểm tra rò rỉ WebRTC, DNS và IPv6 để xác nhận xem địa chỉ IP có nhất quán với các đặc trưng mạng khác của bạn hay không. Thử nghiệm trực tuyến. (@harrisonwang đóng góp)
7. Véspero
Một cổng proxy giúp gom và quản lý mọi lưu lượng truy cập đầu ra dưới một bảng điều khiển Web duy nhất. (@tianrking đóng góp)
8. Foursmith VR
Trình phát video VR được thiết kế dành cho điện thoại di động và màn hình phẳng thông thường. (@ourongxing đóng góp)
9. Codia
Công cụ làm đẹp các đoạn code mã nguồn mở, thử nghiệm trực tuyến. (@AaronConlon đóng góp)
10. Email Builder
Trình biên tập kéo thả mẫu email bằng React, thử nghiệm trực tuyến. (@akira0912 đóng góp)
AI liên quan
Trình biên tập video AI chạy trực tiếp trên trình duyệt cục bộ, không tải tài nguyên lên máy chủ. Công cụ sở hữu nhiều tính năng như timeline đa luồng, tự tạo phụ đề, lồng tiếng đa ngôn ngữ, tách giọng hát và nhạc đệm, xóa phông nền, cắt thông minh và tạo người ảo kỹ thuật số. (@MartinDelophy đóng góp)
2. Gaia
Trình biên tập quy trình làm việc AI (AI workflow) phát triển dựa trên flowgram.ai của ByteDance. (@boommanpro đóng góp)
Nền tảng thử nghiệm bảo mật AI toàn diện do Phòng thí nghiệm Chu Tước của Tencent phát triển, hỗ trợ quét lỗ hổng và rủi ro bảo mật của các ứng dụng AI (yêu cầu kết nối với mô hình ngôn ngữ lớn). (@boy-hack đóng góp)
4. SurfSense
Sổ tay AI, giải pháp thay thế mã nguồn mở cho NotebookLM của Google.
Tài nguyên
1. Trao đổi cửa sổ (WindowsSwap)
Người dùng trên khắp thế giới chia sẻ những bức ảnh chụp qua khung cửa sổ nhà mình, bạn có thể mở ngẫu nhiên hoặc chọn một địa điểm cụ thể để ngắm nhìn.
2. Xây dựng Redis từ con số 0 (tiếng Anh)
Một khóa học thực hành giúp bạn xây dựng một bản sao Redis đầy đủ chức năng từ con số 0, từ đó thấu hiểu cách thức hoạt động bên trong của một trong những cơ sở dữ liệu phổ biến nhất thế giới.
Trang web này còn rất nhiều khóa học thực hành thú vị khác.
Một trang web luyện tập bố cục CSS Flex, cho phép tùy chỉnh các thông số khác nhau và xem trước kết quả trực tiếp theo thời gian thực.
Hình ảnh
1. Cuốn sách dựng hình (pop-up book) lớn nhất thế giới
Để kỷ niệm 100 năm ngày thành lập, Thư viện Trung tâm Los Angeles (Mỹ) đã thực hiện cuốn sách dựng hình lớn nhất thế giới, hiện đang được trưng bày tại sảnh chính của thư viện.
Kích thước của cuốn sách khi mở ra là 9.45m x 6.10m và nặng tới một tấn.
Cuốn sách chỉ gồm hai trang. Trang đầu tiên mô tả cổng chính của Thư viện Trung tâm Los Angeles.
Trang thứ hai lấy bối cảnh là đường chân trời thành phố Los Angeles với một cái cây lớn dựng ở trung tâm, bao quanh là các loài sinh vật khác nhau, tượng trưng cho nền văn hóa đa dạng của Los Angeles.
Nhiều website công ty có một “trang liên hệ” để khách truy cập gửi lời nhắn qua biểu mẫu (ảnh bên trái).
Tuy nhiên, trang liên hệ của một số công ty lại giống như ảnh bên phải. Ý đồ ngầm hiểu ở đây là “hãy biến đi, đừng liên lạc với tôi”.
Trích đoạn
1. Tông tộc không có lợi cho nền văn minh
Tông tộc ám chỉ một tập hợp gồm nhiều thế hệ có quan hệ huyết thống và hôn nhân kết nối với nhau. Nếu con cháu đông đúc và duy trì mối liên hệ qua nhiều thế hệ, quy mô tông tộc có thể cực kỳ to lớn.
Nghĩ kỹ thì tông tộc là một mô hình tổ chức xã hội rất tự nhiên của loài người: Bạn nhiều khả năng sẽ tin tưởng những người có chung huyết thống hơn là một người lạ xa lạ.
Tuy nhiên, mô hình tông tộc tồn tại nhiều bất cập, chủ yếu là sự hợp tác trong nội bộ gia tộc luôn được đặt cao hơn sự hợp tác với xã hội bên ngoài. Xã hội có mối quan hệ tông tộc càng mạnh thì càng dễ trở thành một xã hội nặng về quan hệ, tình cảm cá nhân.
Hơn nữa, tông tộc có thể bóp nghẹt tham vọng của mỗi cá nhân, bởi vì sự thành công của bạn sẽ bị chia sẻ cho cả dòng họ, đồng thời bạn cũng được hưởng lợi từ sự thành công của người khác. Điều này vô tình kìm hãm nỗ lực phấn đấu và tinh thần làm việc chăm chỉ của mỗi cá nhân.
Trích dẫn
1.
Khi mới thành lập, OnePlus tuyên bố: “Chúng tôi sẽ loại bỏ tính năng nhà mạng, quảng cáo và các phần mềm rác để mang đến cho những người đam mê công nghệ chiếc điện thoại tối thượng, giá rẻ và không cài sẵn phần mềm rác.”
Giờ đây họ nói: “Số lượng dân công nghệ mua điện thoại không đủ để chúng tôi duy trì sự sống. Chỉ cần hãng khác bán rẻ hơn 10 USD là họ sẽ rời đi ngay lập tức. Chúng tôi bắt buộc phải bán điện thoại cho người tiêu dùng đại chúng.”
— Marques, tech reviewer nổi tiếng người Mỹ bình luận khi OnePlus tuyên bố rút khỏi thị trường Âu Mỹ tuần này
2.
Rủi ro thực sự của AI không phải là khiến con người lười đi, mà là khiến sự “lười biếng” trông giống như “hiệu suất cao”. Dành mười phút đọc một bài tóm tắt rồi đăng nó lên mạng xã hội, bạn có cảm giác mình rất hiệu quả, nhưng thực chất chẳng nhớ được gì.
— Độc giả Hacker News
3.
Có những người phát minh ra hàng tá từ ngữ mới chỉ để tranh giành quyền đặt tên cho một số khái niệm vốn dĩ rất đơn giản và rõ ràng.
Làm như vậy, khi giải thích cho người ngoại đạo, họ không tài nào truyền đạt rõ ràng được khái niệm, nhưng nhờ những thuật ngữ khó hiểu đó, họ lại xây dựng được uy quyền cho bản thân.
— “Góc nhìn AI của một kỹ sư SRE”
4.
Khi xây dựng một ngôi nhà, cần rất nhiều người tham gia: kiến trúc sư, kỹ sư xây dựng, thợ sửa ống nước, thợ điện, thợ nề, nhà thiết kế nội thất, thợ lợp mái, thợ khảo sát, thợ lát đường, v.v. Bạn không thể trông chờ một người, hay thậm chí là một công ty, làm hết tất cả các phần việc đó.
Thế nhưng, nhiều công ty tuyển dụng lập trình viên hiện nay lại thường mong muốn một người gánh vác toàn bộ công việc phát triển, ví dụ như lập trình viên full-stack.
— “Sự điên rồ khi làm một kỹ sư phần mềm”